ماه شعبان و مناسبت‌ها

فضیلت این ماه

مرحوم محدّث قمى، حدیثى را از تفسیر امام حسن عسکرى ـ علیه‌السّلام ـ در فضیلت روز اوّل ماه شعبان نقل فرموده که در واقع مربوط به تمام ماه شعبان است، این حدیث بسیار پرمعنا و در عین حال بسیار مفصّل است که ایشان آن را تلخیص کرده و ما هم به ملاحظه حال خوانندگان بار دیگر، آن را خلاصه مى‌کنیم; خلاصه حدیث چنین است:

امیر مؤمنان على ـ علیه‌السّلام ـ روز اوّل ماه شعبان، گروهى را مشاهده کرد که در مسجد نشسته‌اند و سخنان بیهوده و ناآگاهانه، درباره قضا و قدر مى‌گویند و صداى جار و جنجالشان فضا را پر کرده; فرمود: این‌گونه سخنان را رها کنید! امروز روز اوّل ماه شعبان است، و از این نظر شعبان نامیده شده، که مرکز شعبه‌ها و شاخه‌هاى خیرات و نیکى‌هاست، شعبه‌هاى خیراتِ نماز، روزه، زکات، امر به معروف و نهى از منکر و نیکى به پدر و مادر و همسایگان و صدقه به نیازمندان و اصلاح در میان مردم و مانند آن است.

سپس امیر مؤمنان به حدیثى از رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ اشاره کرد که خلاصه اش چنین است: پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود: روز اوّل ماه شعبان که مى‌شود، خداوند امر مى‌کند درهاى بهشت باز شود و دستور مى‌دهد به درخت «طوبى»1 که شاخه‌هایش را به مردم دنیا نزدیک کند، و منادى از سوى پروردگار صدا مى زند که این شاخه‌هاى درخت «طوبى» در دسترس شماست، به آن‌ها بیاویزید که شما را به سوى بهشت مى‌برد، و از شاخه‌هاى درخت «زقّوم» بپرهیزید و به آن چنگ نزنید که شما را به سوى دوزخ مى‌کشاند.

سپس افزود: به خدایى که مرا به رسالت برگزیده سوگند! که هر کس در این روز به سراغ یکى از کارهاى خیر برود، به یکى از شاخه‌هاى درخت «طوبى» درآویخته و او را به سوى بهشت مى‌کشاند; و هر کس به سراغ یکى از کارهاى شرّ برود، به یکى از شاخه‌هاى درخت «زقّوم» چنگ زده و او را به سوى دوزخ مى‌کشاند.

سپس آن حضرت، نمونه‌هایى از اسباب چنگ زدن به شاخه‌هاى درخت «طوبى» را برشمرد و فرمود: هر کس (علاوه بر نمازهاى واجب) در این روز، نماز مستحبّى بخواند، یا روزه بگیرد، یا میان دو همسر، یا پدر و مادر و فرزند، یا خویشاوندان، یا همسایگان، صلح و صفا ایجاد کند، به یکى از شاخه‌هاى درخت «طوبى» درآویخته است!

همچنین کسى که بدهى خود را به مردم ادا کند، یتیمى را کفالت نماید یا سبک مغزى را از تعرّض به آبرو و ناموس مردم بازدارد، و کسى که قرآن بخواند; یا شکر نعمت‌هاى او را بجا آورد، بیمارى را عیادت کند; به پدر و مادر نیکى نماید; مؤمنى را تشییع جنازه کند و یا هر کار خیر دیگرى انجام دهد; به یکى از شاخه‌هاى درخت «طوبى» آویخته است.

سپس افزود: قسم به آن کس که مرا به نبوّت مبعوث کرد، هر کس به سراغ درى از درهاى شرّ و گناه در این ماه برود، به یکى از شاخه‌هاى درخت «زقّوم» آویخته که او را به آتش مى‌کشاند; کسى که در نماز واجب خود کوتاهى نماید، یا نیازمندى نزد او آید، و شرح بیچارگى خود را بدهد و او توان حلّ مشکل آن نیازمند را داشته باشد، ولى کوتاهى کند، و دست او را نگیرد; یا عذر بدهکار بیچاره‌اى را نپذیرد، یا میان دو همسر، یا پدر و فرزند، یا خویشاوندان و همسایگان و دیگر مؤمنان، اختلاف و نفاق بیندازد; یا بدهى خود را به مردم انکار کند; یا از رسیدگى به کار یتیمان، خوددارى نماید; یا به سراغ خوانندگى‌هاى مجالس لهو و فساد برود; یا ظلم ها و گناهان خویش را بشمرد و به آن افتخار کند!، یا از همسایه بیمارش عیادت نکند، یا پدر و مادرش را از خود، ناخشنود سازد... همه این‌ها سبب درآویختن به شاخه‌هاى درخت «زقّوم» است که انسان را به جهنّم مى‌برد.2 این حدیث شریف و پرمعنا، راه‌هاى سعادت و شقاوت را با ذکر یک مثال معنوى به روشنى بیان کرده، و طُرُق خودسازى و تهذیب نفس، و خدمت به خلق و عبودیّت خالق را، در این ماه مشخّص نموده است، و همچنین نسبت به اسباب بدبختى و محرومیّت از سعادت هشدار داده است که براى همه ماه‌هاى سال راه‌گشاست; به‌ویژه در ماه شعبان که سرآغاز حرکت جدیدى به سوى نیکى‌ها و پاکى‌هاست.

مناسبت‌های این ماه

سوم ماه

ولادت با سعادت امام حسین ـ علیه‌السّلام ـ است.به گفته «شیخ طوسى» در «مصباح»، ولادت آن حضرت - طبق روایتى از امام حسن عسکرى ـ علیه‌السّلام ـ - در روز پنج شنبه، سوم شعبان واقع شده است.3 (سال سوم هجرى).

چهارم ماه

بنا بر قولى، ولادت حضرت اباالفضل العبّاس ـ علیه‌السّلام ـ است. (سال 26 هجرى).4

پنجم ماه

بنابر قولى، ولادت امام زین العابدین على بن الحسین(علیهما السلام) است. (سال 38 هجرى).5

پانزدهم ماه

میلاد مسعود منجى عالم بشریّت، حضرت حجّة بن الحسن امام زمان(عجّل اللّه تعالى فرجه الشّریف) مى باشد که در سال 255، در «سامرّا» واقع شد.6

اعمال ویژه این ماه

روزه: درباره روزه مستحبّى در این ماه بسیار تأکید شده است. رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ این ماه را روزه مى‌گرفت و آن را به ماه مبارک رمضان وصل مى‌کرد.7 روایات فراوانى درباره روزه ماه شعبان وارد شده است که مختصرى از آن‌ها را نقل مى‌کنیم:

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود: «شعبان ماه من است و رمضان ماه خداست; هر کس یک روز از ماه مرا روزه بدارد، من در قیامت شفیع او خواهم بود و هر کس، دو روز از آن را روزه بگیرد، خداوند گناهان گذشته‌اش را مى‌آمرزد و هر کس که سه روز روزه بدارد، به او گفته مى‌شود (از گناهان پاک شده‌اى) اعمالت را از ابتدا شروع کن».8

از امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ روایت شده است که چون ماه شعبان داخل مى‌شد، امام زین العابدین ـ علیه‌السّلام ـ اصحاب خود را جمع مى‌کرد و مى‌فرمود: اى یاران من! مى‌دانید این چه ماهى است؟ این ماه شعبان است، رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ مى‌فرمود: شعبان ماه من است پس براى محبّت به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ، و براى تقرّب به پروردگار خود، این ماه را روزه بدارید، به حقّ آن خدایى که جان على بن الحسین ـ علیهما‌السّلام ـ در دست اوست سوگند یاد مى‌کنم که از پدرم حسین بن علی ـ علیهما‌السّلام ـ شنیدم فرمود: از امیرمؤمنان ـ علیه‌السّلام ـ شنیدم که: هر کس ماه شعبان را براى محبّت به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و تقرّب به خداوند روزه بگیرد، خداوند او را دوست مى‌دارد و به کرامت خویش در روز قیامت نزدیک مى‌کند، و بهشت را بر او واجب مى‌گرداند.9

صفوان جمّال مى‌گوید: امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ به من فرمود: کسانى را که در اطراف و نواحى تو هستند به روزه در ماه شعبان وادار کن! گفتم: فدایت شوم آیا در فضیلت آن چیز مهمّى وجود دارد؟ فرمود: آرى، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ هنگامى که هلال ماه شعبان را مى‌دید، فرمان مى‌داد که منادى در مدینه ندا دهد و بگوید: اى اهل یثرب! من فرستاده خدا به سوى شمایم; آگاه باشید که شعبان ماه من است، پس خداوند رحمت کند کسى را که یارى کند مرا بر این ماه (یعنى آن را روزه بدارد) سپس امام در ادامه فرمود: امیر‌مؤمنان على ـ علیه‌السّلام ـ مى‌فرمود: از زمانى که این سخن را از منادى رسول اللّه ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ شنیدم، هرگز روزه ماه شعبان از من فوت نشد و تا زمانى که زنده‌ام نیز از من فوت نخواهد شد ان شاءاللّه.10

طبق روایت امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ هر روز هفتاد مرتبه بگوید: اَسْتَغْفِرُاللّهَ وَ اَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ.11

هر روز هفتاد مرتبه بگوید: اَسْتَغْفِرُاللّهَ الَّذى لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ، اَلْحَىُّ الْقَیُّومُ، وَ اَتـُوبُ اِلَیْهِ.12

از روایات استفاده مى‌شود که بهترین ذکرها در این ماه استغفار است و هر کس هر روز از این ماه هفتاد مرتبه استغفار کند، مثل آن است که در ماه‌هاى دیگر هفتادهزار مرتبه استغفار کرده است.13

صدقه دادن و کمک به نیازمندان در این ماه فضیلت فراوان دارد. راوى مى‌گوید: به امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ عرض کردم: یابن رسول اللّه! بهترین اعمال در این ماه کدام است؟ فرمود: صدقه دادن و استغفار. هر کس در ماه شعبان صدقه دهد، خداوند متعال، صدقه او را پرورش مى‌دهد همچنان که شما شتربچّه‌اى را پرورش مى‌دهید، و در قیامت به صاحبش مى‌رسد، در حالى که به اندازه کوه اُحُد بزرگ شده باشد!14 در روایت دیگرى از امام رضا ـ علیه‌السّلام ـ آمده است که صدقه در این ماه سبب نجات از آتش دوزخ است.15

صلوات بر پیامبر و آلش در این ماه ثواب زیادى دارد. در حدیثى از امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ نقل شده است که پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود: شعبان ماه من است، در این ماه بر من و آل من، بسیار صلوات بفرستید.16

در تمام این ماه، هزار بار بگوید: لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ، وَ لانَعْبُدُ اِلاَّ اِیّاهُ، مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ، وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ. در روایتى از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ آمده است: کسى که چنین کند; در قیامت در حالى از قبرش خارج مى‌شود که چهره‌اش مثل ماه شب بدر (شب چهاردهم) مى‌درخشد.17

در هر پنجشنبه ماه شعبان، دو رکعت نماز بگزارد; در هر رکعت بعد از سوره «حمد» صد مرتبه، سوره «توحید» را بخواند و پس از سلام، صد بار صلوات بفرستد. در روایتى که امیر مؤمنان ـ علیه‌السّلام ـ از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ نقل کرده، آمده است که هر کس این نماز را بگزارد خداوند هر حاجتى از حاجت‌هاى دینى و دنیوى که داشته باشد، برآورده سازد و هر کس آن روز را روزه بدارد، خداوند جسدش را بر آتش دوزخ حرام کند. در همین روایت، رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود: در هر روز پنجشنبه از ماه شعبان، آسما‌ن‌ها را زینت مى‌کنند، و فرشتگان عرض مى‌کنند: خداوندا! روزه دارانِ این ماه را بیامرز و دعایشان را مستجاب گردان!18

در هر روز از ماه شعبان در وقت ظهر و در شب نیمه آن، صلواتی را که در مفاتیح از امام سجاد ـ علیه‌السّلام ـ نقل شده بخواند که این مناجات از مناجات‌هاى پرارزش ائمّه است و داراى مضامین عالیه‌اى است که در هر وقت حضور قلبى باشد، خواندن آن و فکر کردن در مفاهیم آن، مناسب است.

مناجات شعبانیّه: به گفته عالم بزرگوار مرحوم «سیّد بن طاووس» در کتاب «اقبال» این مناجات را امیرمؤمنان على ـ علیه‌السّلام ـ و فرزندانش ـ علیهم آلاف التحیّة و السلام ـ در ماه شعبان مى خواندند.

از این تعبیر به خوبى روشن مى‌شود که این مناجات اهمیّت فراوان دارد که همه ائمّه معصومین بر آن مداومت داشتند و مطالعه محتواى آن نیز گواه بر اهمیّت فوق‌العاده آن است و در واقع یک دوره عرفان اسلامى در بالاترین سطح در آن منعکس شده و اگر انسان مفاهیم این مناجات عظیم را در درون قلب و جان خود پیاده کند، مقامات طولانى سیر و سلوک الى‌الله را پیموده است. آنچه مهم است دقّت در بندبند این مناجات و تعبیرات لطیف و عالى آن و سپس هماهنگ ساختن روح و فکر با این تعبیرات است.

پی‌نوشت‌:
1.طبق برخى از روايات، درخت «طوبى» درختى است که در بهشت مى‌رويد و ريشه آن در خانه رسول خداست و شاخه‌هايى درخانه‌هاى مؤمنان دارد و هر چيزى را که بهشتيان ميل داشته باشند آن شاخه‌ها برايشان فراهم مى‌سازند (بحارالانوار، جلد 8، صفحه 117 - 118) و درخت «زقّوم» بنا بر تصريح قرآن کريم (سوره صافّات، آيه 62 - 66) درختى است که ريشه‌اش در دوزخ است و خداوند آن را براى ظالمان و ستمگران قرار داده است؛
2.تفسير امام حسن عسکرى، صفحه 635 به بعد، (در تفسير آيه 282 سوره بقره)؛
3.مصباح المتهجّد، صفحه 826؛
4.زندگانى حضرت ابوالفضل العباس، صفحه 22؛
5.بحارالانوار، جلد 46، صفحه 14. جمعى از علما، ولادت آن حضرت را نيمه ماه جمادى الاول و جمعى نيز نيمه جمادى الثانى ذکر کرده اند. براى آگاهى بيشتر به بحارالانوار، جلد 46، صفحه 12 - 15 مراجعه شود؛
6.بحارالانوار، جلد 51، صفحه 4 و 19 و 23 و 28؛
7.اقبال، صفحه 684؛
8.همان مدرک؛
9.زاد المعاد، صفحه 47؛
10.اقبال، صفحه 683 و مصباح المتهجّد، صفحه 825؛
11.زادالمعاد، صفحه 49؛
12.همان مدرک؛
13.همان مدرک؛
14.اقبال، صفحه 685؛
15.زاد المعاد، صفحه 47؛
16.همان مدرک، صفحه 49؛
17.اقبال، صفحه 685؛
18.همان مدرک، صفحه 688.


معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 465 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393