آشنایی با عملیّات والفجر 8

روز 20 بهمن سالروز آغاز عملیّات والفجر 8 است. این عملیّات در سال 1364 انجام شد. 20 بهمن سال 64 عملیّات غرور آفرین والفجر 8 آغاز گردید این عملیّات باعث شد دشمن ترس چند برابری از نیروی‌های اسلام پیدا کند. این عملیّات هم از لحاظ اجرا و هم لحاظ نقشه بسیار غافلگیرانه اجرا شد دشمن اصلا تصور نمی‌کرد که ما بتوانیم چنین عملیّاتی را طرح و اجرا کنیم. به همین دلیل فاو به راحتی به دست نیروهای خودی فتح گردید. برای آشنایی بیشتر با این عملیّات این مطلب را که برگرفته از سایت راسخون است پی می‌گیریم:

مکان و حسّاسیّت عملیّات والفجر 8

اگر عراق را سرزمینی مثلّثی شکل فرض نماییم، فاو در منتهی‌الیه ضلع شرقی آن چسبیده به خلیج‌فارس قرار دارد. مهم‌ترین شهر عراق نزدیک به فاو، بصره می‌باشد. ضمن آنکه شهرهای ابوالحسیب، زیبر، صفوان و ام‌القصر همگی در این منطقه واقع شده‌اند. وجود شهرهای ایرانی آبادان، خرّمشهر و محدودهٔ شلمچه و اروندرود نیز در این منطقه بیش از پیش بر اهمّیّت آن افزوده است. کشور کویت نیز کمترین فاصله با این منطقه حسّاس را دارد. همچنین نزدیکی به جزیره بونیان، هورعبدالله و پایانه‌های نفتی الامیه و الوکر واقع در خلیج‌فارس بر اهمیت و حسّاسیّت آن افزوده است.

عارضه مهم این منطقه رودخانه خروشان اروند است که از تلاقی دو رودخانه دجله و فرات سرچشمه گرفته و در عرض 400 – 1600 متر متغیّر بوده و از جزر و مدهای بسیار شدیدی برخوردار است. ساحل شرقی اروندرود در دهانهٔ خلیج‌فارس مکان آرایش و مبداء حرکت رزمندگان اسلام جهت انجام عملیّات و تحقق فتحی دیگر است. فاو علاوه بر نقش استراتژیک و اهمّیّت نظامی خود دارای ارزش اقتصادی فراوان در روند ارزش اقتصاد عراق است به طوریکه در جغرافیای منطقه، شهر فاو به عروس بحر معروف است. نخلستان‌های بسیار گسترده خرما، پایگاه‌های عظیم نفت، شاهرگ ارتباطی اسکله‌های الوکر و الامیه و فرآورده‌های بی‌شمار دیگر نظیر حنا و نمک فاو را ارزش استثنایی بخشیده است. به عبارتی کوتاه می‌توان شهر فاو را شهر خرما، نمک ونفت معرفی کرد. طراحی این عملیّات، ابتدا در سال 1361از سوی سردار شهید حسن باقری پس از شناسایی منطقه اروند و فاو، آغاز و بعد از آن در سال 1364، تکمیل و اجرا شد.

وضعیت عراق در آستانهٔ عملیّات والفجر 8

برابر گزارش آنتونی کردزمن، کارشناس نظامی آمریکا، عراق در طول سالهای 1362 تا 1364 مبلغ 1/18 میلیارد دلار سلاح و تجهیزات نظامی خریداری کرده است. این کارشناس نظامی مجموع نیروهای نظامی ثابت ارتش عراق را در سال 1364 سال انجام عملیّات والفجر 8 تعداد 750000 تن و نیروهای جیش الشعبی عراق را 650000 تن برآورد کرده است. کردزمن آمار تجهیزات اصلی ارتش عراق در سال 1364 چنین اعلام کرده است:

تانک 4820 دستگاه
خودروهای زرهی 3200 دستگاه
توپخانه سنگین 3000قبضه
توپ پدافند هوایی بیش از 400 قبضه
خودرو تانک بر 2000 دستگاه
هواپیمای عملیّاتی 580 فروند
هلی کوپتر 380 فروند

وضعیت ایران

در سال ششم جنگ در وضعیتی که دشمن حدود 550 گردان نیروی پیاده در اختیار داشت و برای مقابله با عملیّات آفندی، از 300 گردان نیروی آزاد برخوردار بود. سپاه تنها 80 گردان نیرو برای 7 روز جنگ در اختیار داشت. ضمن این که بخشی از توان رزمی سپاه به عنوان نیروی دفاعی در مناطق تصرف شده مانند جزایر مجنون و هور زمین گیر شده بود. با توجه به این واقعیت کم کم این اعتقاد به وجود آمد که با این توان نمی توانیم غافلگیری را رعایت کنیم و قطعاً باید این توان 2 یا 3 برابر شود که با یکی دشمن را فریب بدهیم و با 2 توان دیگر بتوانیم به طور جدی عمل کنیم و بر پایه همین ملاحظه در انتخاب منطقه عملیّاتی نیز دچار مشکل بودیم و لازمهٔ ارائهٔ طرح به شورای عالی دفاع بررسی ای همه‌جانبه بود که با حضور فرماندهان سپاه انجام شد و استراتژی جدیدی را تبیین کرد. سپاه در فاصلهٔ خرداد 1364 تا شهریور همان سال سلسله عملیّات محدودی را انجام داد که آثار مثبتی بر جای نهاد و عملیّات والفجر 8 را به عنوان عملیّاتی بزرگ طرّاحی کرد.

مهمترین اهداف و دستاوردهای این عملیّات بزرگ

مهمترین هدف‌های سیاسی-‌نظامی این عملیّات چنین بود:

تصرّف فاو
تسلّط بر اروند رود
تهدید بندر امّ‌القصر
هم مرزی با کویت
مسدود کردن راه ورود عراق به خلیج فارس
تأمین خور موسی و امکان تردد کشتی‌ها به بندر امام خمینی (ره)
انهدام سکّوهای پرتاب موشک عراق در منطقهٔ فاو

توضیحات اهداف عملیّات

قطع ید دشمن از دریا و تامین امنیت راه‌های دریایی خلیج‌فارس و دور نمودن آتش دشمن از شهرهای مرزی جمهوری اسلامی ایران، ‌تسخیر پایگاه‌های موشکی و تأسیسات مخابراتی رژیم صهیونیستی بغداد، قطع شریان صدور نفت از طریق اسکله‌های الامیه و الوکر، وارد کردن ضربه اقتصادی و نظامی بر دشمن و در نهایت شکست رویای پوچ ضربه‌ناپذیری او در این منطقه همراه با نمایش قدرت و توان رزمی ظفرمندان لشکر اسلام. در طرح‌ریزی مانور عملیّات والفجر 8 دو عامل بسیار موثر بودند:

تجارب عملیّات بدر
پیچیدگی های خاص این عملیّات.

برادر محسن رضایی فرماندهٔ سپاه پاسداران در جمع فرمانده‌ای در این باره گفت: «در این عملیّات بایستی کلّ تجارب جنگ به کار گرفته شود. جنگ شهری، جنگ در دشت ، جنگ در آب»؛ در واقع عملیّات فاو ، صحنه بروز تمام قابلیت‌های نظامی ، ابتکار عمل و خطر پذیری سپاه پاسداران برای پیشبرد اهداف جمهوری اسلامی بود. در طرّاحی مانور این عملیّات مسایل مهمّی وجود داشت که دربارهٔ آن‌ها ساعت‌ها بحث کارشناسی شد. اهمّ این مسائل عبارت بودند از:

بررّسی وضعیت جزر و مد آب در زمان‌های مختلف و در نوبت‌های متعدّد و بررّسی تأثیر عوامل مختلف از جمله: روز، شب، خورشید و ماه و ساعات مختلف شبانه روز در جزر و مد آب و سرعت آن.
بررّسی تأثیر جزر و مد آب بر حرکت غواصان و قایق‌ها
هماهنگی عبور غوّاصان با جزر و مد و تاریکی مطلق هوا، سرمای شدید آب در فصل زمستان و حرکت غواص‌ها در داخل آب در نیمه‌های شب.
بررّسی چگونگی عبور غوّاصان از عرض بیش از یک کیلومتری اروند رود.
بررّسی چگونگی خط‌شکنی غواصان و سرپل گیری، پاک سازی خط اول و آماده سازی سالم برای ورود نیروهای موج دوم با همّت غوّاصان.
بررسی چگونگی هماهنگی حرکت نیروهای موج دوّم (قایق سواران) با جریان جزر و مد آب و پر بودن نهرهای آب حاشیه اروند رود برای استفاده قایق‌ها.
بررّسی چگونگی حرکت نیروهای موج دوم و نحوه پیاده شدن آن‌ها در ساحل دشمن و توسعه سرپل با تلاش آن‌ها.
تصرّف نقاط استراتژی در ساحل دشمن مانند اسکلهٔ چهار چراغ، بندر فاو، شهر فاو، و پایگاه‌های موشکی.
تسلط بر 3 جاده البحار، استراتژیک فاو- بصره و ام القصر که در آستانهٔ شهر فاو به یکدیگر نزدیک می‌شوند.
گسترش میدان عملیّات به سمت کارخانهٔ نمک.
مقابله با حرکت دشمن از شمال بصره به جنوب منطقه فاو.
تأمین جناح‌های عملیّات در سمت اروند رود و سمت خور عبدالله.
تشکیل خط پدافندی در شمال کارخانهٔ نمک.

رمز عملیّات یا زهرا ـ سلام الله علیها ـ

در ساعت 22:10 تاریخ 64/11/20 برادر محسن رضایی فرماندهٔ کل سپاه با قرائت رمز عملیّات دستور حمله را صادر کرد:

بسم الله الرحمن الرحیم
لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم
و قاتلوهم حتی لا تکون فتنه
یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا

یگان‌های نیروهای زمینی سپاه پاسداران با پشتیبانی آتش طرح ریزی شده و شلیک هزاران گلوله، در محورهای تعیین شده حملهٔ خود را آغاز و مبادرت به شکستن خط دشمن کردند. عکس العمل‌های اوّلیّهٔ قوای دشمن از غیر منتظره بودن این حمله حکایت می‌کرد ، چنانکه یکی از فرماندهان یگان‌های درگیر دشمن در گزارشی به ردهٔ بالاتر خود وضعیت اوّلیّه را چنین اعلام می‌کند «دشمن(ایران) مانند سیل با قایق نیرو پیاده می‌کند و باز می‌گردد اگر چاره‌ای نکنیم احتمالا می‌روند ام‌القصر را بگیرند ، وضعیت ما بسیار بد است» و صدّام در پاسخ گزارش یاد شده می‌گوید «مقاوم باشید سه لشکر زرهی می‌فرستیم و ایرانی‌ها را شکست می‌دهیم» در ادامهٔ عملیّات نیروهای خودی پس از درک موقعیت و نحوهٔ گزارش قوای لشکر گارد، جمهوری عراق، حمله شبانه‌ای را از سه محور طراحی کرده‌اند. بر اساس این طرح ، رزمندگان در تاریکی شب ، هنگامی که نیروهای لشکر گارد در حال استراحت بودند آرایش مناسبی گرفتند و با غافلگیری به دشمن یورش بردند و به طور همه جانبه لشکر گارد را هدف تهاجم قرار دادند. صبح روز 64/11/20 ساعت 5:30 در حالی که هنوز هوا به طور کامل روشن نشده بود دشمن برای عقب زدن نیروهای خودی و به منظور پشتیبانی از لشکر گارد اقدام به حملهٔ شیمیایی کرد، لیکن بمب‌های شیمیایی در میان دو تیپ از لشکر گارد جمهوری فرود آمد و به 70% از نیروها آسیب رساند به طوری که بسیاری از آنان بینایی خود را از دست دادند.

در عملیّات والفجر 8 دو هدف تأثیرگذار در موازنه جنگ یعنی تصرف منطقه استراتژیک و انهدام قوای دشمن در حد بالایی به نفع جمهوری اسلامی ایران تحقّق یافت ، توانایی و قابلیت سپاه در طرّاحی و اجرای عملیّات گسترده در این ابعاد به صورت مستقل شگفت انگیز بود و برای بسیاری از کارشناسان باورکردنی نبود. در طی عملیّات والفجر 8، نزدیک به 800 کیلومتر مربع از خاک عراق آزاد و تلفات و خسارات سنگینی بر دشمن وارد شد. عراق در جریان این عملیّات، بیش از 50هزار تن کشته زخمی و اسیر بر جای گذاشت. در میان کشته‌شدگان، یک فرمانده لشکر و 5 فرمانده تیپ، همچنین 2105 تن از افراد دشمن اسیر شدند و در میان اسیران، چندین سرهنگ، خلبان هواپیما و چرخبال و تعدادی درجه دار وجود داشت و در مجموع، 10 تیپ پیاده کماندویی و نیروی مخصوص و 2 تیپ زرهی، 4 گردان ضد هوایی، 10 گردان جیش الشعبی و 5‌ گردان توپخانه دشمن منهدم شد.

در جریان عملیّات والفجر 8 (فاو) همچنین بیش از 50 فروند هواپیما و چرخبال، صدها دستگاه تانک ، نفر بر و خودرو نظامی، توپ صحرایی، توپ ضدهوایی و ناوچه موشک انداز منهدم گردید و ده‌ها دستگاه تانک و نفربر،180 دستگاه خودرو، 20 عراده توپ صحرایی، 120 عراده توپ ضدهوایی، 3 دستگاه رادار موشک و 34 دستگاه مهندسی از میان تجهیزات ارتش عراق به غنیمت قوای ایران درآمد. در فرایند بیش از 75 روز نبرد گسترده که صحنه واقعی رویارویی نیروی نظامی و ماشین جنگی حزب بعث عراق با توان قوای ایرانی بود، ایران بر سواحل شمالی خورعبدالله در شبه جزیزه فاو (شهر فاطمیه) مسلط و راه ورود عراق به خلیج فارس بسته شد. در واقع با فتح فاو و ظهور توانای سپاه در طرح ریزی فرماندهی ، اجرا و پشتیبانی و پدافند فعّال به مدت 78 روز حیات جدید سپاه آغاز شد. نتایج حاصل از فتح فاو به تثبیت قرارداد 1957 الجزایر انجامید. با تکیه بر این منطقه تصرف شده امکان ادامه جنگ و بعدها رویارویی با امریکا در خلیج فارس نیز فراهم شد.

نتائج عملیّات:

در مجموع عملیّات والفجر 8 در ابعاد سیاسی نظامی و اقتصادی نتایج گسترده‌ای داشت که به طول خلاصه چنین است:

آزادسازی و تصرف 940 کیلومتر مربع شامل سرزمین خودی در اروندرود 30 کیلومتر مربع- ساحل خلیج فارس در خور عبدالله: 60 کیلومتر مربع- منطقه آبی آزاد شده و تصرف شده در خلیج فارس: 600 کیلومتر مربع- خشکی تصرف شده از دشمن 250 کیلومتر مربع.
آزادسازی شهر فاو و روستاهای حومه آن تصرف تأسیسات نفتی و پتروشیمی و اسکله‌های بارگیری آن.
قطع ارتباط عراق با آب‌های آزاد جهان.
تصرّف سه پایگاه موشکی زمین به دریا و پایگاه نیروی دریایی عراق در قشله.
تسلّط بر خور عبدالله و تصرّف قسمت متعلّق به عراق و آزاد شدن تردد در اروندرود از شمال خور معامر تا دهانه فاو.
امنیّت در شمال خلیج فارس و امکان تردد کشتی‌ها به بندر امام خمینی.
نزدیک شدن به شهر بندری ام‌القصر و تهدید آن.
محاصره اسکلهّهای البکر و الامیه.
هم مرز شدن با کویت.

جمع‌آوری اطلاعات

فعالیت عناصر شناسایی، با فاصلهٔ اندکی پس از عملیّات بدر آغاز شد. در این مدّت اقدامات زیر صورت گرفت:

دیده‌بانی مستمر از فعّالیّت‌های گوناگون دشمن:
تهیهٔ شناسنامه نهرها و جادّه‌ها و زمین منطقهٔ خودی؛
تهیهٔ نقشه و کالک منطقه؛
کنترل فعّالیّت‌های دریایی دشمن توسّط را دارهای دریایی.

گذشته از این، شناسایی‌های لازم از زمین منطقه و تأثیر‌گذاری باران بر آن، طول و عر و میزان فشردگی نخل‌ها، طول و عرض نهرها و تأثیر جزر و مد بر روی آن انجام شد. شناسایی انواع مختلف جادّه‌ها اعم از شنی، آسفالت و نیز ارتفاع آن از سطح زمین، روییدنی‌های کنار ساحل، وسعت و چگونگی گل و لای آن و تأثیرگذاری جزر و مد بر روی آن و ... صورت گرفت. در این مدت، عمدتاً در سه زمینه به طور مشخص اطّلاعات لازم به دست آمد:

خط مقدم دشمن
موانع و استحکامات موجود در منطقه
مشخص نمودن معابر وصولی عملیّات

اثر این عملیّات آن چنان بود که چند روز پس از آن، شوراى امنیّت به درخواست عراق و سایر اعضاى گروه هفت اتّحادیّهٔ عرب تشکیل جلسه داد. جلسات شورا دو هفته به طول انجامید و طى آن عدّه‌اى از اعضاى اتّحادیّهٔ عرب و نیز دبیرکل اتّحادیّهٔ (شاذلى قلیبى) در سخنرانی‌هاى خود ایران را متجاوز خواندند و خواستار اجراى فصل هفتم منشور در مورد جمهورى اسلامى ایران شدند. ایران در بحث‌هاى شورا شرکت نکرد ولى نظرات خود را به طور مستقیم از طریق دبیر کل و بعضى از اعضاى شورا مطرح کرد. به هر حال قعطنامه‌اى که در اصل توسط گروه اتّحادیّهٔ عرب پیشنهاد شده بود، با تغییراتى در عبارات و کلمات در تاریخ 24 فوریه 1986 (64/12/5) در جلسه 2666 شورا به اتّفاق آرا و به نام قطعنامه 582 تصویب گردید. در بند چهارّم این قعطنامه آمده بود:

شورا درخواست دارد که مبادلهٔ اسراى جنگى ظرف مدّت کوتاهى پس از توقّف مخاصمات با همکارى کمیتهٔ بین‌المللى صلیب سرخ انجام گیرد. براى اوّلین بار بود که مسالهٔ اسراى جنگى مطرح مى‌شد و علّت آن افزایش ‍ تعداد اسراى عراقى نسبت به تعداد اسراى ایرانى بود. این قعطنامه نیز همانند قعطنامه‌هاى قبلى جنبهٔ توصیه داشت. فاصلهٔ زمانى صدور قطعنامه 552 تا قطعنامه 582 یک سال و هشت ماه و بیست و پنج روز و تا قطعنامه 540 دو سال و 3 ماه و 26 روز است . در خلال این مدّت طولانى، چندین عملیّات نظامى از سوى ایران صورت گرفت که از آن میان عملیّات خیبر و والفجر 8 ، نتایج چشمگیرترى داشتند. شوراى امنیت به فاصلهٔ 2 روز پس از شروع عملیّات والفجر 8 بحث خود را در مورد جنگ عراق با ایران آغاز کرد که منجر به صدور قطعنامه 582 شد. بدین ترتیب مى‌توان گفت که عوامل مهم در تعیین زمان صدور قطعنامه582 عملیّات والفجر 8 و تصرف فاو به وسیلهٔ قواى ایران بوده است. جمهورى اسلامى ایران در اظهار نظر راجع به قطعنامه 582 اعلام داشت : آن قسمت از قطعنامه که به کل موضوع جنگ و خاتمه خصومتها مربوط مى شود، ناقص، بى اعتبار و غیر قابل اجرا است .

تا زمانى که شورا قادر نباشد به رغم اعمال نفوذ برخى از اعضاى دائم که بر اتخاذ مواضع یکطرفه اصرار مى‌ورزد مواضع عادلانه و صحیح مبتنى بر مسئولیت ادامهٔ جنگ بر عهدهٔ شورا است .شورا عراق را در حمله به خک ایران محکوم نکرده است. قطعنامه به لزوم حل مسالمت آمیز اختلافات اشاره دارد، ولى از نقض همه جانبه این اصل توسّط عراق در هجوم به ایران ذکرى نکرده است . در مورد کاربرد سلاح شیمیایى در قطعنامه برخورد ملایم‌ترى از موضع گیرى قبل شورا (بیانیّه آوریل 1985) شده است. شوار در مورد حملهٔ به هواپیماى مسافربرى و تهدیدات امنیّت هوایى و حمله به مناطق مسکونى مى‌بایست موضعگیرى محکمترى مى‌کرد. به هر حال جمهورى اسلامى ایران آماده است در زمینهٔ رعایت مقررات بین المللى با دبیر کل سازمان ملل متّحد همکارى نماید. در بند 3 این قطعنامه آمده است:

«دبیر کل از ایران و عراق بخواهد دو کشور بی‌درنگ در زمین ، دریا و هوا آتش بس را رعایت کرده و بلافاصله تمام نیروهای خود را تا مرزهای بین المللی شناخته شده به عقب بکشند.» عراق اعلام داشت چنانچه دولت ایران قطعنامه 582 را رسماً و بدون قید و شرط قبول و اجرا کند، عراق نیز آماده است آن را اجرا نماید. به این ترتیب این قطعنامه نیز بى اثر ماند.

دلایل موفقیت عملیّات والفجر 8

هنگام طرّاحی عملیّات والفجر 8 و نیز همزمان با تلاش‌های پس از آن، واقعیاتی رخ نمود که به تدریج نقش اساسی خود را در رابطه با پیروزی‌های این عملیّات و نیز ضرورت‌های مورد نظر جهت ادامه جنگ نشان داد. در نهایت آنچه فتح فاو را به دنبال داشت، عوامل متعدّدی بود که بعضاً به طور مستقیم یا غیرمستقیم تأثیر خود را بر جای گذاشت. در این رهگذر به پاره‌ای از آن عوامل اشاره می‌شود:

غافل‌گیر شدن دشمن و عدم آمادگی آن؛
ضعف اطّلاعاتی دشمن؛
عملیّات پشتیبانی از ام الرصا ص، شلمچه و محورهای دیگر؛
اتخاذ تکتیك‌های ویژه، خصوصاً به هنگام عبور از رودخانه اروند؛
موقعیت زمین منطقه که امکان مانور مناسب را از دشمن سلب می‌کرد؛
امکان استفاده مناسب از آتش خودی؛
سیستم نسبتاً مناسب پدافند هوایی؛
وسعت نسبتاً مناسب منطقه؛
پشتیبانی بیشتر دولت و مردم نسبت به گذشته در فراهم آودن امکانات و نیرو؛
اقدامات مهندسی؛
آموزش و سازماندهی مناسب نیروها؛
اقدامات پیش‌گیرانه در مقابل تك‌های شیمیایی دشمن؛
استفاده مناسب از نیروی هوایی و هوانیروز؛
به کارگیری سلاح‌های ضدزره.

جنگ در مقایسه با سه‌ سال گذشته خود، از ابعاد و پیچیدگی‌های روزافزون برخوردار شده بود. در این روند تغییر زمین مانور از دشت و خشکی به هور و رودخانه اروند- که طبعاً تکتیك‌های ویژه‌ای را برای عبور، تأمین عقبه‌ها و ... نیاز دارد- بارزترین وجه آن بوده است. ناتوانی عراق در انطباق خود با شرایط به وجود آمده و رویارویی با تکتیك‌های برتر قوای ایرانی، ابتکار عمل‌ را در اختیار قوای نظامی ایران قرار داده بود؛ به‌طوری که در این شرایط، فریب و غافل‌گیری دشمن و به دنبال آن، در هم ریختگی خطوط دفاعی عراق، از جمله مهمترین عوامل هراس و نگرانی حکمان بغداد و قدرت‌های شرق و غرب را تشکیل می‌داد.

شروع حملات شیمیایی

روز چهارشنبه 23بهمن، حملات شیمیایی عراق با گازهای اعصاب و به مقدار کمتری با خردل و سیانید به صورت بمباران هوایی آغاز شد و سپس توپخانه عراق نیز در حملات شیمیایی فعّال شد. اگر چه ساعت شروع حملات شیمیایی را برخی گزارش‌ها 10 صبح ذکر کرده اند، ولی مهمترین بمباران‌ها حدود ساعت 5 بعد از ظهر انجام شد که یکی از طولانی ترین بمباران‌های شیمیایی در تاریخ جنگ بود. حدود 32 فروند هواپیما به صورت گروه‌های کوچک و هماهنگ منطقه را به مدّت یک ساعت مورد بمباران شیمیایی قرار دادند. پس از گذشت مدت کوتاهی، غلظت سموم شیمیایی و خصوصا گازهای اعصاب در منطقه بالا رفت. بعضی از رزمندگان به دلیل نزدیکی به محل بمباران توسط ترکش بمب‌های شیمیایی و همچنین بمب‌های عادی زخمی شدند و از این راه سموم وارد بدنشان شد. در زمان حملهٔ شیمیایی نسیم ملایمی می‌وزید و درجه حرارت 20 درجه سانتیگراد بود و با توجه به پوشش گیاهی مناطق بمباران شده، پایداری عوامل شیمیایی افزایش یافته بود. گلوله باران‌های شیمیایی با توپ خردل در روزهای بعد نیز باعث تداوم آلودگی محیط شد. عراقی‌ها علاوه بر هواپیما در مواردی نیز از هلی‌کوپتر جهت پرتاپ سلاح شیمیایی استفاده کردند. در صبح و بعد از ظهر 24 بهمن ماه، علاوه بر فاو منطقه آبادان نیز هدف دو حمله سنگین شیمیایی قرار گرفت که طی آن 20 نفر از رزمندگان به شهادت رسیدند. تعداد مصدومین شیمیایی عملیّات فاو که در روز اول 2500 نفر اعلام شده بود طی دو روز بعد (با توجه به پایداری گاز خردل) تا 8500 نفر افزایش یافت. تعداد زیادی از مصدومین شیمیایی به اورژانس شیمیایی حضرت فاطمه (س) در نزدیکی بیمارستان صحرایی منتقل شدند. سیستم ویژه درمان مصدومین شیمیایی در عملیّات فاو با حدود11 اورژانس صحرایی، یک اورژانس مرکزی و تعدادی سالن بزرگ نقاهتگاهی در منطقه جنوب به مدت حدود 3ماه به شدت فعال بود.

در شهرهای پشت جبهه و خصوصا تهران بسیاری از بیمارستان‌ها پذیرای مصدومین متوسّط و وخیم گاز خردل بودند. هماهنگی از اورژانس‌های خط مقدّم تا بیمارستان‌های پشت جبهه به قدری چشمگیر بود که مورد تحسین متخصصین تیم سازمان ملل متّحد قرار گرفت.

انهدام تجهیزات دشمن به شرح ذیل

39 فروند هواپیما؛
5 فروند هلی کوپتر؛
300 دستگاه تانک؛
240 دستگاه نفربر؛
50 دستگاه لودر و بلدوزر؛
5 دستگاه انواع خودرو؛
250 قبضه توپ صحرایی؛
55 قبضه توپ ضدهوایی؛
2 فروند ناوچه موشک انداز.

اغتنام تجهیزات دشمن به شرح ذیل

50 دستگاه تانک؛
45 دستگاه نفربر؛
30 دستگاه لودر و بلدوزر؛
180 دستگاه انواع خودرو؛
3 دستگاه رادار موشکی؛
20 قبضه توپ صحرایی؛
120 قبضه توپ ضد هوایی.

روز شمار عملیّات والفجر 8

(1364/10/7)
ستاد تبلیغات جنگ ادّعای عراق مبنی بر گلوله باران شهر فاو توسط ایران را تکذیب کرد.
(1364/10/8)
طی مراسمی در استادیوم آزادی و با حضور رئیس‌جمهوری؛ نیروی 12 هزار نفری بسیجیان از تهران عازم جبهه‌های نبرد شدند. بیش از 400 مدرسه ابتدایی در مناطق دهوک و اردبیل، تعطیل و معلّمان آنها اجباراً عازم جبهه شدند.
(1364/10/9)
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ: صدّام از توافق‌های پشت پرده بر سر حکومت آینده عراق نگران است. وزیر مشاور در امور خارجی امارات متّحدۀ‌ عربی، با رئیس‌جمهوری، نخست وزیر و رئیس مجلس شورای اسلامی، دیدار و گفتگو کرد.

تیپ ویژه شهدا برای هر گونه عملیّات رزمی اعلام آمادگی کرد. این تیپ پس از توطئه کردستان شکل گرفت و در رابطه با جنگ‌های کوهستانی، دریایی، منظم و نامنظم دارای تخصص‌های ارزنده‌ای است. در میان بدرقه پرشکوه مردم مشهد دومین کاروان 11 هزار نفری راهیان کربلا از خراسان عازم جبهه‌ها آزاد شد.

یک ستون موتوری دشمن در جادّه نظامی فاو- بصره، هدف آتش سلاح‌های سنگین ایران قرار گرفت و منهدم شد.
(1364/11/3)
کاروان راهیان کربلا عازم جبهه‌ها شد. دولت سودان سفر اتباع این کشور را به عراق ممنوع کرد.
(1364/11/20)
با فتح خرّمشهر، دشمن در صحنه رویارویی با رزمندگان ایران، به لک دفاعی فرو رفت. پیروزی‌هایی که پس از آن به دست آمد، برتری قدرت ایران را در جبهه‌های جنوب آشکار کرد. این روند تا سال 1364، یعنی شروع حمله ایران به شبه جزیره «فاو» ادامه داشت. عملیّات در اروند، پس از بررسی‌های لازم و استفاده از تجربیات و به کارگیری تدابیر مهم نظامی و اطّلاعاتی، انجام شد. این تدابیر در سه بخش مهم، یعنی آموزش، شناسایی و تدارک متمرکز شد. آموزش نیروهای ایرانی در یگان‌های مختلف، با روحیه‌های بالا ادامه یافت و تعدادی از گردان‌ها، آموزش‌های تخصصی و ویژه دیدند. به موازات آن، شناسایی منطقه و بررسی همه عوامل دخیل در عملیّات، انجام گرفت. سرانجام عملیّات والفجر 8 در ساعت 10: 22 دقیقه روز 1364/11/20 آغاز شد.
(1364/11/21)
در این روز، قرارگاه تیپ 111 کاملاً به محاصره رزمندگان اسلام درآمد و دیگر گردان‌ها نیز منهدم شدند؛ زیرا نیروهای خودی اجازه نشان دادن کوچك‌ترین وکنشی را به‌‌دشمن ندادند. در نخستین مرحلهٔ پاتک، دشمن مذبوحانه به بمباران شیمیایی متوسّل شد و منطقه را آلوده کرد.

از سوی دیگر، تلاش زیاد نیروهای عراق برای نجات فرمانده تیپ 111 و بردن سایت موشکی نتیجه‌ای نداشت و تیپ 38 کماندویی به دلیل حجم زیاد آتش خودی، به منطقه پاتک نرسید.
(1364/11/22)
قرارگاه تکتیکی ستاد مشترک ارتش عراق در شهر ناصریه، پس از کشف تک اصلی نیروهای خودی و تشخیص محور اصلی عملیّات، به فرماندهی نیروهای گارد ریاست‌جمهوری اعلام کرد که باید هر چه سریع‌تر با تمام امکانات، برای سد کردن راه دشمن و باز پس گرفتن اهداف قبلی، زیر امر سپاه هفتم وارد عمل شود.
(1364/11/23)
در سحرگاه 23/11/1364، رزمندگان ایران جادّه منتهی به قرارگاه لشکر 26 و جاده استراتژیک (فاو- بصره) را تسخیر، گردان کماندویی تیپ 10 زرهی را در سه راهی، منهدم و تیپ‌های 3 و 4 گارد ریاست‌جمهور را کاملاً محاصره کردند. در مقابل، 2 تیپ مزبور، با التماس درخواست نیروی بیشتر را داشتند. بین این 2 تیپ، 1 گروهان مستقر شده بود که هیچ گونه کارایی نداشت. در اواسط روز، دشمن اعلام کرد باید به هر ترتیبی که شده است، مواضع پدافندی دو تیپ مزبور حفظ شود و نیروها برای تحکیم مواضع، تا اطلاع ثانوی در محل خود قرار گیرند.
(1364/11/24)
در ساعت 30: 5 روز 1364/11/24 دشمن حمله شیمیایی وسیعی را انجام داد. این تک شیمیایی برای باز کردن محاصره تیپ‌های 3 و 4 انجام شد؛ ولی به دلیل آن که دست خداوند بالای همه دست‌هاست، معجزه عظیمی مواد مزبور را به سوی 2 تیپ هدایت کرد و حدود 70 درصد آن‌ها به مواد شیمیایی آلوده و بیشترشان نابینا شدند. پس از این واقعه، دشمن سخت وحشت زده شد و مرتب درخواست کمک می‌کرد؛ اما به دلیل آن که محاصره رزمندگان ایران قرار داشت، نتوانست از حمایت نیروی چشم‌گیر کمکی بهره‌مند شود، تا این‌که با تلاش مستمر فرماندهی گارد ریاست‌جمهوری، تیپ 443 به کمک این 2 تیپ فرستاده شد، که سحرگاه همان روز، هدف حمله رزمندگان اسلام قرار گرفت و در پی انهدام یکی از گردان‌هایش، فرار کرد. نیروهای خودی با کامل کردن الحاق و رسیدن به قرارگاه لشکر 26، وحشت عجیبی در ردهٔ فرماندهی سپاه هفتم ایجاد کردند و از آن به بعد، فرماندهی و مسوولیت منطقه مستقیماً زیر نظر سپاه هفتم قرار گرفت.
(1364/11/25)
نیروهای خودی که در سحرگاه این روز به تیپ 443 حمله کرده بودند، توانستند حدود 50 درصد آن را منهدم و حلقه محاصره 2 تیپ گارد ریاست‌جمهوری را تنگ‌تر کنند. تیپ 443 بدون اطلاع سپاه هفتم، 2 کیلومتر از مقابل سه راهی و تیپ 34 کماندویی نیز حدود 3 کیلومتر از مواضع خود در جناح چپ کارخانه نمک عقب‌نشینی کرد. در ساعت 2 بعدازظهر، گردان کماندویی تیپ 10زرهی در تقاطع جاده دوم مستقر شد. در این روز، آتش توپخانه (خودی) تلفات سنگینی را به دشمن وارد آورد و هر گونه حرکتی را از آن سلب کرد. در این روز، بیشتر فعالیت دشمن، تحکیم مواضع پدافندی و تقویت عقبه‌ها با تیپ 10زرهی و تیپ 2 گارد ریاست‌جمهوری و تیپ 66 نیروی مخصوص بود.
(1364/11/26)
دو تیپ‌های 3 و 4 گارد ریاست‌جمهوری، که در محاصره قرار داشتند، در پی انجام تقویت‌هایی توانستند حدکثر 2گردان از نیروهی خود را از حلقه محاصره نجات دهند. هم‌چنین مأموریت حفظ جادّه استراتژیک را تا انتهای حوضچه نمک به تیپ‌های 34 کماندو، تیپ 10زرهی، تیپ 704 و تیپ 409 واگذار کرد. هواپیماهای عراق نیز بسیار فعّال عمل کردند؛ به طوری که حدود 30مأموریت بمباران روی مواضع ما داشتند. تا این تاریخ، اثری از فعالیت توپخانه دشمن وجود نداشت و بیشتر آتش‌های ایذایی با تانک شلّیک می‌شد. تیپ‌های 141و 110 پس از عقب‌نشینی، مامور حفظ سیلند حوضچه نمک و جنوب پل کانال آب حوضچه نمک شدند؛ زیرا به آن‌ها دستور داده شده بود که از این مناطق مراقبت کنند.
(1364/11/27)
در سحرگاه این روز، رزمندگان ایران با ادامهٔ تک، جادّهٔ ام القصر- فاو تا انتهای حوضچهٔ نمک را پاك‌سازی و دشمن را در این منطقه منهدم کردند؛ به طوری که تیپ‌های 110 و 34 و یکی از یگان‌های گارد ریاست‌جمهوری، تلفات سنگینی را متحمّل شدند و تعداد بسیار زیادی از تانك‌ها و نفربرهای آن‌ها منهدم شد.
(1364/12/1)
حمله وحشیانه عراق به هواپیمای مسافری ایران که به شهادت آیت‌الله محلاتی و جمعی از مسوولان نظام جمهوری‌اسلامی ایران انجامید.
(1364/12/5)
آغاز عملیّات والفجر 9 در جبهه شمالی (منطقه پنجوین)، با رمز «یاالله، یا الله»، با تلاش رزمندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، که به انهدام 1 هواپیما، 1 چرخبال و 20 تانک و کشته و زخمی شدن 2500 بعثی و آزادسازی بخشی از منطقهٔ چوارته انجامید.

تشکیل جلسهٔ شورای امنیّت و تصویب قطع‌نامه 582، درباره آن آتش‌بس فوری و قطع جنگ دریایی و هوایی و زمینی، بازگشت به مرزهای بین‌المللی مبادلهٔ اسرای جنگ و منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی.
(1364/12/13)
شهادت محمود (عبدالله نوریان) فرمانده‌ گردان تخریب و یگان مهندسی- رزمی لشکر 10سید‌الشهدا(ع) سپاه پاسداران.
(1365/4/24)
محسن رضایی: جنگ هفتاد و پنج روزه در فاو، 50 درصد افسران عراقی را نابود کرد. بازتاب عملیّات ایران در گزارش‌های خبرگزاری فرانسه، رسانه‌های خبری آلمان، استرالیا، کویت و هند: خبرگزاری فرانسه: امام خمینی تمام قدرت خود را برای جنگ به کار گرفته است. شبکه دوم تلویزیون آلمان: تهران به تهدید‌های خود عمل کرد و جنگ وارد مرحلهٔ جدید شد.

معاون وزیرخارجه انگلستان: عراق از سلاح‌‌های شیمیایی استفاده کرده است و تسهیلات کاملی برای تولید صدها تن گاز خردل و اعصاب (تابون) دارد.
(1365/04/25)
وزیر سپاه پاسداران: سپاه برای خاتمه جنگ، 500 گردان تشکیل داده و قادر است 1000 گردان دیگر برای جنگ سازماندهی کند. ما حداقل 80 درصد از سلاح‌ها و تجهیزات مورد نیاز را در داخل تهیه می‌کنیم.

بی. بی. سی: ایرانیان احساس می‌کنند اگر نتوانند در این سال جنگ را خاتمه دهند، هیچ‌وقت نخواهد توانست. گاردین: کاهش قیمت نفت، طرز فکر رهبران ایران را دگرگون کرده است. مجله ساوت به نقل از فرمانده سپاه: ایران تکنون فقط 2 درصد نیروی انسانی و کمتر از 8 درصد توان اقتصادی را به خدمت جنگ گرفته است.
(1365/4/27)
حمله گسترده هواپیماهای عراق به تنها پل فاو و معبر اصلی نیروی ایرانی. انهدام پایگاه دریایی ام‌ القصر عراق.
(1365/09/1)
دفاع ویلیام کیسی، رئیس سازمان اطّلاعات آمریکا از طرف فروش سری تسلیحات به ایران (در رابطه با سفر مک فاولین) رئیس‌جمهوری آمریکا مسوولیت تماس‌های محرمانه با ایران را تماماً به عهدهٔ خود گرفته است. استفاده عراق از گاز خردل برای جهت بازپس گیری فاو در فوریه گذشته نطق ریگان برای توجیه سفر مک فارلین و اهداف برقراری رابطه با ایران را به قرار زیر اعلام کرد:

تجدید روابط با ایران؛
پایان دادن به جنگ ایران و عراق؛
از بین بردن تروریسم دولتی و خرابکاری؛
تسریع در بازگشت سالم گروگان‌ها.

 

منابع :
پایگاه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
پایگاه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس
سایت جامع دفاع مقدس ساجد
پایگاه شخصی محسن رضایی
پایگاه تبیان
پایگاه دانشنامه رشد معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 949 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393