دانشمندان در اسلام (4)

عالِم بی‌عمل = شیطان

حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ فرمود:

«خُتِمَتِ التَّوْراتُ بِخَمْسِ کلِماتٍ فَاَنَا اُحِبُّ اَنْ اُطالِعَها فی صَبیحَةِ کلِّ یَوْمٍ:

اَلْاَوَّلُ: الْعالِمُ الَّذی لایَعْمَلُ بِعِلْمِه فَهُوَ وَ اِبْلیسَ سَواءٌ؛
وَ الثَّانی: سُلْطانٌ لایَعْدِلُ بِرَعِیَّتِه فَهُوَ وَ فِرْعَوْنُ سَواءٌ؛
وَ الثَّالِثُ: فَقیرٌ یَتَذَلَّلُ لِغَنِی طَمَعًا فی مالِه فَهُوَ وَ الْکلْبُ سَواءٌ؛
وَ الرَّابِعُ: غَنِی لایَنْتَفِعُ بِمالِه فَهُوَ وَ الْاَجیرُ سَواءٌ؛
وَ الْخامِسُ: اِمْرَئَةٌ تَخْرُجُ مِنْ بَیْتِها بِغَیْرِ ضَرُورَةٍ فَهِی وَ الْاَمَةُ سَواءٌ:

تورات با پنج کلمه پایان می‌پذیرد که من دوست دارم هر روز صبحم را با آن آغاز کنم:
اول: عالمی که به علمش عمل نمی‌کند با ابلیس برابر است؛
و دوم: پادشاهی که که به عدالت با فرمانبرانش رفتار نکند با فرعون برابر است؛
و سوم: فقیری که در برابر ثروتمند به خاطر مالش ذلیل شود با سگ برابر است؛
و چهارم: ثروتمندی که با سرمایه‌اش نفعی نرساند با کسی که اجیر می‌شود برابر است؛
و پنجم: زنی که بدون ضرورت از خانه شوهر خارج شود با کنیز برابر است.»1

حسد، عامل جهنّم ‏رفتن دانشمند

پیامبر کرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

«سِتَّةٌ تَدْخُلُ النَّارَ بِسِتَّةِ اَشْیاءَ:

اَلسُّلْطانُ بِالْجَوْرِ؛ وَ الْعَرَبُ بِالْعَصَبِیَّةِ؛ وَ الدَّهاقینُ بِالْکذْبِ (بِالْکبْرِ)؛ وَ التَّاجِرُ بِالْخِیانَةِ؛ وَ اَهْلُ الْقُرا بِالْجَهْلِ؛ وَ الْعُلَماءُ بِالْحَسَدِ:

شش گروه به شش دلیل به آتش می‌روند: پادشاه به ستم کردن؛ و عرب به تعصب به خرج دادن؛ و کشاورز به دروغ گفتن؛ و بازرگان به خیانت کردن؛ و روستاییان به جهل؛ و دانشمندان به حسد.»2

بدترین بدها و بهترین خوب‏‌ها

پیامبر کرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ می‌فرماید:

«اِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرارُ الْعُلَماءِ، وَ اِنَّ خَیْرَ الْخَیْرِ خِیارُ الْعُلَماءِ. اَلْعُلَماءُ رَجُلانِ:

رَجُلٌ عالِمٌ اَخَذَ بِعِلْمِه فَهذا اناجٌ؛
وَ رَجُلٌ عالِمٌ تارِک لِعِلْمِه فَهذا هالِک.

وَ اِنَّ اَهْلَ النَّارِ لَیَتَأَذُّونَ مِنْ رِبْحِ الْعالِمِ التَّارِک لِعِلْمِه وَ اِنَّ اَشَدَّ اَهْلِ النَّارِ نَدامَةٍ - اَوْ حَسْرَةً - رَجُلٌ دَعی عَبْدًا اِلَی

اللَّهِ تَبارَک وَ تَعالی فَاسْتَجابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَاَطاعَ اللَّهَ فَاَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ اُدْخِلَ الدَّاعی اَلنَّارَ بِتَرْکهِ عِلْمَهُ وَ اِتِّباعِهِ هَواهُ:

همانا بدترین بد‌ها دانشمندان بد هستند، و همانا بهترین خوب‌ها دانشمندان خوب هستند.

دانشمندان دو دسته‌اند:

دانشمندی که به علمش عمل می‌کند نجات یافته است؛

و دانشمندی که به علمش عمل نمی‌کند نابودشده است؛

و همانا اهل آتش از بوی دانشمند بی‌عمل در سختی‌اند و همانا پشیمان‌ترین و حسرت کش‌ترین اهل آتش کسی است که بنده خدا را به سوی خدا بخواند و آن بنده نیز گوش دهد و اطاعت خدا کرده و وارد بهشت شود در حالی که دانشمند دعوت‌کننده به دلیل عمل نکردن به دانش و پیروی از هوس خود در آتش می‌رود.»3

عاقبت بخل در تعلیم و فروختن دانش

پیامبر کرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

«عُلَماءُ هذِهِ الْاُمَّةِ رَجُلانِ:

رَجُلٌ اَتاهُ اللَّهُ تَعالی عِلْمًا فَبَذَلَهُ لِلنَّاسِ وَ لَمْ‏یَأْخُذْ عَلَیْهِ طَمَعًا وَ لَمْ‏یَشْرِبِهِ ثَمَنًا، فَذلِک یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لَهُ حیتانُ الْبَحْرِ وَ دَوابُّ الْبَرِّ وَ الطَّیْرُ فی جَوِّ السَّماءِ وَ یَقْدِمُ عَلَی اللَّهِ سَیِّدًا شَریفًا حَتّی یُرافِقَ الْمُرْسَلینَ؛

وَ رَجُلٌ اَتاهُ اللَّهُ تَعالی عِلْمًا فَبَخِلَ بِه عَلی عِبادِ اللَّهِ تَعالی وَ اَخَذَ عَلَیْهِ طَمَعًا وَ شَرابِه ثَمَنًا، فَذلِک یُلْجَمُ یَوْمَ الْقِیامَةِ بِلِجامٍ مِنْ نارٍ وَ یُنادی مُنادٍ هذَا الَّذی اَتاهُ اللَّهُ عِلْمًا فَبَخِلَ بِه عَلی عِبادِ اللَّهِ تَعالی وَ اَخَذَ عَلَیْهِ طَمَعًا وَ اشْتَری بِه ثَمَنًا وَ کذلِک حَتّی یَفْرغَ مِنَ الْحِسابِ.»4

اصلاح حال مردم به اصلاح دانشمندان

پیامبر کرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

«لاتَصْلَحُ عَوامُ اُمَّتی اِلّا بِخَواصِّها.» قیلَ: ما خَواصُّ اُمَّتِک؟ فَقالَ: «خَواصُّ اُمَّتی اَرْبَعَةٌ: اَلْمُلُوک؛ وَ الْعُلَماءُ؛ وَ الْعُبَّادُ؛ وَ التُّجَّارُ.»

قیلَ: کیْفَ ذلِک؟ قالَ صلی الله علیه وآله: «اَلْمُلُوک رُعاةُ النَّاسِ فَاِذا کانَ الرَّاعی ذِئْبًا فَمَنْ یَرْعَی الْغَنَمَ؟ وَ الْعُلَماءُ اَطِبَّاءُ الْخَلْقِ فَاِذا کانَ الطَّبیبُ مَریضًا فَمَنْ

یُداوِی الْمَرْضی؟ وَ الْعُبَّادُ دَلیلُ الْخَلْقِ فَاِذا کانَ الدَّلیلُ ضالًّا فَمَنْ یَهدِی السَّالِک؟ وَ التُّجَّارُ اُمَناءُ اللَّهِ فِی الْخَلْقِ اللَّهِ فَاِذا کانَ الْاَمینُ خائِنًا فَمَنْ یُعْتَمَدْ؟»5

برپایی دین به چهار دسته

امیرالمومنین علی ـ علیه‌السّلام ـ فرمود:

«قِوامُ الدّینِ بِاَرْبَعَةٍ:

بِعالِمٍ ناطِقٍ مُسْتَعْمَلٍ لَهُ؛
وَ بِغَنِی لایَبْخَلُ بِفَضْلِه عَلی اَهْلِ دینِ اللَّهِ؛
وَ بِفَقیرٍ لایَبیعُ اخِرَتَهُ بِدُنْیاهُ؛
وَ بِجاهِلٍ لایَتَکبَّرُ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ.

فَاِذا کتَمَ الْعالِمُ عِلْمَهُ وَ بَخِلَ الْغَنِی وَ باعَ الْفَقیرُ اخِرَتَه بِدُنْیاهُ وَ اسْتَکبَرَ الْجاهِلُ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ رَجَعَتِ الدُّنْیا عَلی تُراثِها قَهْقَری فَلاتَغُرَّنَّکمْ کثْرَةُ الْمَساجِدِ وَ اَجْسادُ قَوْمٍ مُخْتَلِفَةٍ.»

قیلَ: یا اَمیْرَالْمُؤْمِنینَ! کیْفَ الْعَیْشُ فی ذلِک الزَّمانِ؟ فَقالَ:

«خالِطُوهُمْ بِاالبرانیّه و خالِفُوهُمْ فِی الْباطِنِ لِلمَرْءِ مَا کتَسَبَ وَ هُوَ مَعَ مَنْ اَحَبَّ وَ انْتَظِرُوا مَعَ ذلِک الْفَرَجَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:

پایداری دین به چهار دسته است: به عالم سخنوری که به دینش عمل می‌کند؛ و به ثروتمندی که در برابر دین‌داران خساست نمی‌کند؛ و به فقیری که آخرتش را به دنیا نمی‌فروشد؛ و به نادانی که در فراگیری دانش غرور او را فرا نمی‌گیرد.

پس هنگامی که دانشمند،‌ دانشش را پنهان کند و ثروتمند خساست کند و فقیر آخرتش را به دنیا بفروشد و نادان در فراگیری دانش مغرور شود دنیا به سمت گذشته‌اش (جاهلیت قبل از اسلام) برمی‌گردد پس زیادی مساجد و افراد مختلف شما را نفریبد.

کسی گفت:‌ای امیر مومنان! در زمانی که چنین اتفاقی افتاد چگونه زندگی کنیم؟ فرمودند:

آشکارا با آنان دوستی کنید ولی در باطن با آن‌ها مخالفت کنید هر کس چیزی را که به دست‌ آورده با خود دارد و با آن کسی که دوست دارد است و در این وضعیت منتظر باشید تا گشایشی از خداوند برای شما به دست آید.»6

گریستن آسمان و زمین برای مرگ مؤمن

امام موسی کاظم ـ علیه‌السّلام ـ فرمود:

«اِذا ماتَ الْمُؤْمِنُ بَکتْ عَلَیْهِ الْمَلائِکةُ وَ بِقاعُ الْاَرْضِ الَّتی کانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْها اَبْوابُ السَّماءِ الَّتی کانَ یَصْعَدُ فیها بِاَعْمالِه وَ ثَلُمَ فِی الْاِسْلامِ ثُلْمَةٌ لایَسُدُّها شَی‏ءٌ لِاَنَّ الْمُؤْمِنینَ الْفُقَهاءَ حُصُونُ الْاِسْلامِ کحِصْنِ سُورِ الْمَدینَة لَها: هنگامی که مومن می‌میرد فرشتگان آسمان و قطعه‌های زمین که او بر آن‌ها خدا را عبادت می‌کرد و درهای آسمانی که با اعمالش بر آن‌ها صعود می‌کرد بر او می‌گریند و رخنه‌ای در اسلام ایجاد می‌شود که هیچ چیزی جای آن را نمی‌تواند پر کند برای این‌که فقهای مومن قلعه‌های اسلام هستند مانند قلعه‌های نگهبان در دیوار شهرها.»7

 

پی‌نوشت‌ها:
1. مواعظ‌ العددیه، صفحه 159
2. مواعظ العددیّه، صفحه 176
3. مواعظ العددیه، صفحه 42.
4. مواعظ العددیه، صفحه 42.
5. مواعظ العددیه، صفحه 124.
6. مواعظ العددیه، صفحه 125.
7. مواعظ العددیه، صفحه 125.

معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان

حبیب داستانی بِنیسی هستم.

32 ساله از شهر مقدّس قم

کارشناسی ارشد فقه و اصول و علاقه‌مند به نوآوری در فقه و اصول / تبلیغ‌های نوین دینی

پیشنهاد من: تلاش برای ایجاد تمدّن نوین اسلامی

رایانامه من: hdbenisi@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 778 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393