علم حقیقی در اسلام

علم حقیقی و اقسام آن

اباالحسن ـ علیه‌السّلام ـ از پدرانش علیهم‏السلام چنین نقل كرده است: «دخل رسول اللّه صلّی الله علیه وآله المسجد فاذا جماعة قد اطافوا برجلٍ فقال: ما هذا؟ فقیل: علّامة. قال صلی الله علیه وآله: و ما العلّامة؟ قالوا: اعلم النّاس بانساب العرب و وقایعها و ایّام الجاهلیّة و بالاشعار و العربیّة. فقال: ذاک عِلْمٌ لایَضُرُّ مَنْ جَهِلَه وَ لایَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ، اِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ آیَةٌ مُحْکمَةٌ اَوْ فَریضَةٌ عادِلَةٌ اَوْ سُنَّةٌ قائِمَةٌ وَ ما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ: پیامبر وارد مسجد شده و جمعی را دیدند که اطراف مردی نشسته‌اند، فرمودند: او کیست؟ گفته شد: کسی است که علم زیادی دارد و داناترین مردم به نَسَب‌های عرب و اتفاقات رخ داده در میان اعراب و داناترین آن‌ها به وقایع جاهلی و اشعار عربی می‌باشد. پیامبر فرمود این علمی است که اگر کسی آن را نداند ضرر نکرده است و به کسی که بداند هم سودی نمی‌رساند، همانا علم بر سه قسم است: آیه محکمه یا فریضه عادله یا سنت قائمه و غیر آن اضافه است.1»

كه منظور از آیه محكم، اصول عقاید است؛ زیرا براهین آن آیات محكمات جهان و قرآن كریم است و در قرآن دلایل مبدأ و معاد به لفظ آیه و آیات بسیار ذكر شده است و منظور از فریضه عادله، علم اخلاق است كه خوبش لشگر عقل و بدش از لشگر جهل است و بر انسان واجب است كه لشگر عقل را داشته باشد و از لشگر جهل تهی باشد و عدالت آن كنایه از حد وسط بین افراد و تفریط است و منظور از سنت قائم، احكام شریعت یعنی مسئله‌های حلال و حرام است.

علم یعنی چهار كلمه

از امام علی ـ علیه‌السّلام ـ درباره علم پرسیدند. حضرت فرمودند: «اَرْبَعُ کلِماتٍ: اَنْ تَعْبُدَ اللَّهِ بِقَدْرِ حاجَتِک اِلَیْهِ؛ وَ اَنْ تَعْصِیَهُ بِقَدْرِ صَبْرِک عَلَی النَّارِ؛ وَ اَنْ تَعْمَلَ لِدُنْیاک بِقَدْرِ عُمْرِک فیها؛ وَ اَنْ تَعْمَلَ لِاخِرَتِک بِقَدْرِ بَقائِک فیها: چهار کلمه است: خدا را به اندازه نیازت به او عبادت کن؛ و به اندازه صبرت بر آتش گناه کن؛ و برای دنیایت آن قدر کار کن که عمر می‌کنی؛ و برای آخرتت آن قدر کار کن که قرار است آنجا بمانی.2»
نیز امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ می‏‌فرمایند: «وَجَدْتُ عِلْمَ النَّاسِ كُلُّهُ فی اَرْبَع: اَلْاَوَّلُ: اَنْ تَعْرِفَ رَبَّک؛ وَ اَنْ تَعْرِفَ ما صَنَعَ بِک؛ وَ اَنْ تَعْرِفَ ما اَرادَ مِنْک؛ وَ اَنْ تَعْرِفَ ما یُخْرِجُک مِنْ دینِک:تمام علم را در چهار چیز یافتم: اوّل این که: خدایت را بشناسی؛ و این که بدانی خدا با تو چه می‌کند؛ و بدانی که می‌داند چه اراده می‌کنی؛ و بدانی که چه چیز تو را از دینت خارج می‌کند.3»

علم بهتر از ثروت:

از امام علی ـ علیه‌السّلام ـ روایت شده است كه فرمودند: «اَلْعِلْمُ اَفْضَلُ مِنَ الْمالِ بِسَبْعَة:
اَلْاَوَّلُ: اَنَّ الْعِلْمَ میراثُ الْاَنْبِیاءِ وَ الْمالُ میراثُ الْفَراعِنَةِ؛
اَلثَّانی: اَلْعِلْمُ لایَنْقُصُ بِالنَّفَقَةِ وَ الْمالُ یَنْقُصُ بِها؛
اَلثَّالِثُ: یَحْتاجُ الْمالُ اِلَی الْحافِظِ وَ اَمَّا الْعِلْمُ یَحْفَظُ صاحِبَهُ؛
و الرَّابِعُ: اَلْعِلُمْ یَدْخُلُ فِی الْکفَنِ وَ الْمالُ لایَدْخُلُ؛
وَ الْخامِسُ: اَلْمالُ یَحْصُلُ لِلْمُؤْمِنِ وَ الْكافِرِ وَ الْعِلْمُ لایَحْصُلُ اِلّا لِلْمُؤْمِنِ؛
وَ السَّادِسُ: جَمیعُ النَّاسِ یَحْتاجُونَ اِلَی الْعِلْمِ فی اُمُورِ دینِهِمْ وَ لایَحْتاجُونَ اِلی صاحِبِ الْمالِ؛
و َ السَّابِعُ: اَلْعِلْمُ یُقَوّی صاحِبُهُ عَلَی الْمُرُورِ عَلَی الصِّراطِ وَ الْمالُ یَمْنَعُهُ

علم برتر از مال است به هفت دلیل:
اول: علم میراث انبیاء است و مال میراث فرعون‌ها؛
دوم: علم با آموزش به دیگران کم نمی‌شود در حالی که مال با پرداخت به دیگران کم می‌شود؛
سوم: مال نیاز به کسی دارد که آن را حفظ کند در حالی که علم صاحبش را حفظ می‌کند؛
چهارم: علم با صاحبش وارد کفن می‌شود در حالی که مال داخل کفن نمی‌شود؛
پنجم: مال برای مومن و کافر به دست می‌آید در حالی که علم فقط برای مومنین به دست می‌آید؛
ششم: همه مردم در امور دینشان به علم احتیاج دارند در حالی که به صاحب مال احتیاج ندارند؛
هفتم: علم صاحبش را برای عبور از صراط قوی می‌کند در حالی که مال مانع صاحبش برای ردشدن از صراط است.4»5

 

پی‌نوشت‌ها:
1. اصول كافی مترجم، جلد 1 و 2، صفحه 38.
2. مواعظ العددیه آیت‌‏اللّه مشكینی، صفحه 127.
3. مواعظ العددیه، صفحه 133 و اصول كافی، جلد 1، صفحه 63.
4. مواعظ‌العددیه، صفحه 197.
5. این مقاله خلاصه‌ای است از مقدمه کتاب «مردان علم در میدان عمل» تألیف آقای سید نعمت الله حسینی

معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان

حبیب داستانی بِنیسی هستم.

32 ساله از شهر مقدّس قم

کارشناسی ارشد فقه و اصول و علاقه‌مند به نوآوری در فقه و اصول / تبلیغ‌های نوین دینی

پیشنهاد من: تلاش برای ایجاد تمدّن نوین اسلامی

رایانامه من: hdbenisi@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 895 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393