شیخ نابغه، شیخ بهایی

آشنایی مختصر

نام:

محمّد؛

نام کامل:

بهاء الدّین محمّد بن حسین عاملی؛

شهرت:

شیخ بهایی، دانشمند بنام عهد شاه عباس صفوی؛

نام پدر:

حسين بن عبدالصمد از فقهای و علمای بزرگ شيعی؛

متولد:
پنجشنبه 17 ذی‌حجه ۹۵۳ ه.ق؛

مکان تولد:
بعلبک لبنان (شهر شیعه نشین و عالم پرور)؛

علّت هجرت:
پدرش از شاگردان شهید ثانی بود، پس از شهادت آن شهید و تشدید فشارها بر علمای شیعی تصمیم به ترک وطن گرفت؛

تاریخ و مکان هجرت:
در ۱۳ سالگی همراه پدرش در قزوینی که پایخت و مرکز علم ایران بود، هجرت نمود؛
فعّالیّت‌ها در قزوین:

پدر بعد از دعوت شاه طهماسب، منصب شيخ الاسلامی پايتخت را به‌عهده گرفت.

شیخ بهایی نیز مشغول تحصیل گشت.
برخی از اساتید شیخ در قزوین:

پدر شيخ بهايي، در علوم نقلي (فقه و اصول، تفسير، حديث و ادبيات عرب)؛

ملاعبدالله يزدي، در علوم منطق و کلام و معاني و بيان و ادبيات عرب؛

حکيم عمادالدين محمود (طبيب ويژه شاه طهماسب و مشهورترين پزشک ايران در آن عصر)، در علم طب؛

مولانا افضل قاينی، در علوم رياضيات، کلام و فلسفه.
انتقال به اصفهان:
شاه عباس اول در سال ۹۶۶ ه.ق برای برقراری نظم و امنیت در کشور پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل نمود و شیخ‌بهایی را به اصفهان فرا خواند.
فعالیّت‌ها در اصفهان:

فعالیّت‌های مختلف در مناصب حکومتی؛

تدریس؛

معماری.
مهم‌ترین شاگردان شیخ

ملّا محمّد فيض کاشانی، متوفي ۱۰۹۱ق.

سيدميرزا رفيع الدّين محمّدبن حيدر حسينی طباطبايی نائينی، متوفی ۱۰۹۹ ق.

ملّامحمدتقی بن مقصود علی مجلسی، معروف به مجلسی اول، متوفی ۱۰۷۰ ق.

ملّاصدرا شیرازی، حکيم مشهور قرن يازدهم، متوفی ۱۰۵۰ ق.

محقّق سبزواری، شيخ الاسلام اصفهان، متوفی ۱۰۹۰ ق.
تألیفات:
بیش از 95 کتاب و رساله در زمینه‌های مختلف تفسیری، اخلاقی، ریاضی، شعر، هندسه، معماری و ... به زبان‌های فارسی و عربی؛ به عنوان مثال: کشکول، دیوان غزلیات، جامع عباسی (در فقه)، خلاصةالحساب، تشریح الافلاک و 2 مثنوی معروف " نان و حلوا" و " شیر و شکر".

بزرگ‌ترین اثر و ماندگارترین نکته درباره شیخ بهایی، این است که ایشان نمونه بارز یک عالم شیعی است و شیعه می‌تواند اولاً چنین فردی را تربیت نماید و دوماً اگر یک چنین عالم شیعی، بستر مناسب برای او پی‌ریزی افکارش باشد، می‌تواند نه یک شهر نه یک کشور بلکه دنیا را تحت شعاع خود قرار دهد.
امّا امروز:
ـ چیزی که کم‌تر به آن بها داده می‌شود، همین توجّه است.
ـ با این‌که حکومت جمهوری اسلامی ایران را علمای شیعه پایه‌ریزی و حمایت همیشگی کرده‌اند و اصل و بنیان آن ترویج اسلام است، امّا توجّه لازم و اطاعت لازم از آن‌ها نمی‌شود و غرب‌گرایی و اطاعت از غرب امروز رونق بیشتری از اسلام‌گرایی دارد!
ـ با این‌که امروز عالمان بزرگ همچون علامه حسن‌زاده آملی که مثل شیخ بهایی در تمام علوم مهم روز تخصص دارند و در دنیا شناخته شده هستند، امّا در میان جامعه غریب و ناشناخته مانده‌اند و از ایشان استفاده نمی‌شود.
ـ به همین دلیل است که آسیب‌های این نوع رفتار هر روز نمایان‌تر می‌شود و به عنوان مثال طبق آمار کشور ایران در میان تمام کشورهای جهان، رتبه سوّم را داراست!
ـ عدم توّجه جدی در صدا و سیما و کلاً عدم توجه جدّی به سخنان و دستورات امام خامنه‌ای نمونه‌ای‌ دیگر از این نوع رفتار است.
ـ خلاصه اگر امروز هم جامعه ما به‌جای آن‌که چشمش به غرب و زندگی غربی و الگوی غربی باشد؛ به زندگی اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ و اطاعت از علما باشد باز خواهیم فهمید و خواهیم دید که افکار و سبک زندگی شیعی نه تنها ایران را بلکه دنیا را نجات خواهد داد. به امید آن روز...

خصوصیات اخلاقی:
ایشان مشربی زاهدانه و مسلکی عارفانه داشته و به روش درويشان (از نظر مثبت آن، نه درویش مسلکی امروزی) می‌زيستند و دارای زندگی ساده و بی‌اعتنا به دنيا بوده است. از لحاظ نظری ريا و تلبيس و استفاده ابزاری از دين و دعوای زهد و تقوا برای رسيدن به جاه و مقام و منصب‌های دنيايی را نکوهش کرده است و عالمان را از معاشرت و نزديک شدن به پادشاهان سخت پرهيز داده است. شیخ عظیم‌الشّأن، مضامين فوق را که جلوه‌هايی از نفسانيات و دنيای مذموم است و در کام نفس، شيرين است به نان و حلوا تشبيه کرده و می‌گويد:

نان و حلوا چيست؟ ای شوريده سر
مـتـقـی خـود را نـمـودن بـهـــر زر
دعـــوی زهــــد از بـرای عز و جـاه
لاف تــــقـــوا از پـــی تعظيم شــاه
نان و حوا چيست، دانــی ای پسر؟
قـرب شاهان است زين قرب الحذر
مـی برد هوش از سر و از دل قرار
الــفـــرار از قرب شاهان الــفـــرار

مسافرت:
از لحاظ مسافرت، شیخ بهائى مردى جهانگرد بوده است و به مصر، شام، حجاز، عراق، فلسطین، آذربایجان و هرات مسافرت کرده است؛
رحلت این عالم بزرگ شیعی:
۱۰۳۰ ه.ق در اصفهان؛
مکان دفن:
به دلیل وصیت خود ایشان جنازهٔ او را از اصفهان به مشهد انتقال دادند و در منزل خود در کنار حرم حضرت امام رئوف علی‌ابن‌موسی‌الرّضا ـ علیه السّلام ـ دفن گردید و اکنون جزئی از حرم شده است و بین مسجد گوهرشاد و صحن آزادی و صحن امام خمینی ـ رحمه الله ـ در یکی از رواق‌ها می‌توان قبر برجسته ایشان را یافت و زیارت نمود.

شیخ بهایی و تأثیرش در معماری ایران و جهان

شیخ بهایی عالمی بزرگوار و عالم به تمام مسائل مورد نیاز روز بود از این جهت از دیگر علما متمایز می‌شود چراکه وی به علامه این که یکی از شخصیّت‌هایی است که در ایجاد و تقویت شیعه در ایران بسیار موثر بوده و از پایه‌گذاران و گسترش‌دهندگان دانش‌های اسلامی در ایران بشمار ‌آمده است و در علومی که سایر علما کمتر از آن‌ها استفاده می‌کردند، تخصص داشت، علومی مثل علم مهندسی، ریاضی و علوم تجربی که شهرت کم‌نظیری در این زمینه‌ها پیدا کرده بود، شهرت وی نه تنها در داخل ایران بلکه خارج از ایران نیز فراگرفته بود و همگان ایشان را به عنوان یک عالم برجسته می‌شناختند و البتّه این شهرت شیخ 2 علّت مهم داشت، یکی خود شخصیّت ویژه ایشان و یکی هم کمک حکومت وقت، چراکه در زمان‌ حکومت صفوّیان، یکی از نزدیکان و مشاوران شاه عبّاس اول بود که در زمینه‌های مختلفی،مورد مشورت شاه قرار می‌گرفت و راه برای بارگذاری افکار و علومش در موارد مختلف هموار بود و به همین دلیل در آن زمان اصفهان رونق خاصی در همه زمینه‌ها، خصوصاً معماری یافت.

این شهر را که شاه عباس به عنوان پایتخت برگزیده بود، از مساجد، کاخ‌ها، پل‌ها، خیابان‌ها و باغ‌های زیادی بهره‌مند گردید.

عصر زرین معماری صفوی آغاز شد و هنر معماری شیعی، یکی از شاخص‌ترین‌ هنرهای هویت‌ساز ایران گردید و تأثیرش را همه‌جا گذاشت نه تنها داخل ایران بلکه در خارج از ایران نیز تأثیر گذاشت و می‌توان آثارش را در کشورهای هند، عراق، قفقاز، ازبکستان، امپراتوری عثمانی، لاهور، فلورانس ایتالیا مشاهده کرد و حتّی در دورهای بعد از عصر صفوّیه مثل افشاریه، زندیه و قاجاریه از این سبک معماری که معروف به معماری صفوّی شده بود، استفاده گردید.

همه این عظمت و شهرت و رونق ایران و معماری ایرانی را، مدیون این عالم بزرگ شیعی، شیخ بهایی عاملی هستیم.

بزرگ‌ترین اثر و ماندگارترین نکته درباره شیخ بهایی، این است که ایشان نمونه بارز یک عالم شیعی است و شیعه می‌تواند اولاً چنین فردی را تربیت نماید و دوماً اگر یک چنین عالم شیعی، بستر مناسب برای او پی‌ریزی افکارش باشد، می‌تواند نه یک شهر نه یک کشور بلکه دنیا را تحت شعاع خود قرار دهد.

امّا امروز:

چیزی که کم‌تر به آن بها داده می‌شود، همین توجّه است.

با این‌که حکومت جمهوری اسلامی ایران را علمای شیعه پایه‌ریزی و حمایت همیشگی کرده‌اند و اصل و بنیان آن ترویج اسلام است، امّا توجّه لازم و اطاعت لازم از آن‌ها نمی‌شود و غرب‌گرایی و اطاعت از غرب امروز رونق بیشتری از اسلام‌گرایی دارد!

با این‌که امروز عالمان بزرگ همچون علامه حسن‌زاده آملی که مثل شیخ بهایی در تمام علوم مهم روز تخصص دارند و در دنیا شناخته شده هستند، امّا در میان جامعه غریب و ناشناخته مانده‌اند و از ایشان استفاده نمی‌شود.

به همین دلیل است که آسیب‌های این نوع رفتار هر روز نمایان‌تر می‌شود و به عنوان مثال طبق آمار کشور ایران در میان تمام کشورهای جهان، رتبه سوّم را داراست!

عدم توّجه جدی در صدا و سیما و کلاً عدم توجه جدّی به سخنان و دستورات امام خامنه‌ای نمونه‌ای‌ دیگر از این نوع رفتار است.

خلاصه اگر امروز هم جامعه ما به‌جای آن‌که چشمش به غرب و زندگی غربی و الگوی غربی باشد؛ به زندگی اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ و اطاعت از علما باشد باز خواهیم فهمید و خواهیم دید که افکار و سبک زندگی شیعی نه تنها ایران را بلکه دنیا را نجات خواهد داد. به امید آن روز...

بگذریم از ایشان به اضافه آثار نوشتاری که در بالا اشاره شد، آثار معماری فراوان و عجیبی به جا مانده، رموز بعضی از آن هنوز کشف نگردیده است:

مسجد شیخ لطف الله

ساخت این مسجد طی 6 سال به پایان یافت. گفته می‌شود طرح بنا و نظارت بر ساختمان را شیخ‌بهایی بر عهده داشت و حتی مشکل زاویه بین ضلع جنوبی میدان با قبله را به درایت حل نمود و این مسجد به دلیل معماری عجیب و دقیق هندسی ضد زلزله هست.

ساعت شاخص اوقات شرعی

این سنگ نشانه در مسجد امام اصفهان و از جمله آثار به جای مانده از شیخ‌بهایی است که اوقات شرعی را نشان می‌دهد.

شهر نجف‌آباد

طراحی و فکر ایجاد شهر نجف‌آباد در ۳۰ کیلومتری غرب اصفهان نیز از شیخ‌بهایی می‌باشد. این شهر اکنون بعد از حدود ۴۰۰ سال همچنان از نظر اصول شهرسازی و رعایت مسیر معابر و ایجاد محلات، از سایر شهرها متمایز است.

تقسیم آب زاینده‌رود معروف به طومار شیخ‌بهایی

از شگفتی‌های کارهای شیخ‌بهایی طومار تقسیم آب زاینده رود است. این چشمه جوشان و مارپیچ از زردکوه بختیاری تا مرداب گاوخونی را مشروب می‌سازد و در این راه 80 فرسنگی، همواره جیره بلوکات و مزارع مختلف را داده است. شیخ‌بهایی در پی پیدا کردن راه علاجی برای تقسیم عادلانه این آب، به تنظیم طومار تقسیم آب زاینده رود پرداخت و کل آن را به ۳۳ سهم و ۲۷۵ سهم جزئی‌تر تقسیم نمود و با طراحی ۱۳ نهر آن را توزیع نمود.

ساعت آفتابی مشهد

این ساعت هنوز وجود دارد و در یکی از صحن‌های حرم حضرت امام رضا علیه السّلام قرار دارد.

مناره جنبان

این منارهایی که بوسیله دست براحتی به حرکت در‌می‌آیند نیز منسوب به شیخ بهایی است.

حمام شیخ بهایی

از پدیده‌های معماری دیگر که شیخ‌بهایی بنا نمود و هنوز آثار ساختمان آن در کنار مسجد جامع اصفهان موجود است، حمام شیخ‌بهایی است. معروف است که گرمای گلخن حمام را از طیق استفاده از گاز فاضلاب حمام تأمین نموده و شمع سوزان زیر دیگ گلخن حمام تا چند دهه قبل روشن بوده است تا این‌که انگلیسی‌ها از آن برای خود نمونه‌برداری کردند و برای این‌که بدست ایرانیان نیافتد آن را تخریب نمودند؛ البتّه اخیراً یکی از مخترعان بزرگ ایرانی ادعا نموده است که این راز را کشف و از آن در اختراعاتش استفاده نموده است:

اشاره‌ای به راز حمام شیخ بهایی

علی اصغر برهمند مخترع خلاق خراسانی که تا کنون 9 مدال جهانی دریافت نموده است درباره نمونه‌سازی حمام شیخ بهایی این‌طور می‌گوید: ماجرای این حمام و گرم نگه داشتن آب با یک شمع به رازی نهفته در تاریخ تبدیل شده بود که با کنکاش‌های پی در پی بالاخره راز این حمام 300 ساله را کشف نمودیم. شیخ بهایی با استفاده از طلا که رسانایی بالایی دارد و در انتقال گرما نقش موثری را ایفا می‌کند، منبع این حمام را ساخت و به دلیل استفاده از طلا راز ساخت آن را پنهان نگه داشت تا سرقت نشود. البتّه در طرح شبیه‌سازی شده ما به علّت دسترسی نداشتن به طلا، از مسّ استفاده شد که این طرح در حمام منازل هم قابل استفاده است و موجب صرفه‌جویی 30 درصدی در مصرف سوخت می‌شود.

 

مقامات و مدال‌ها و تحقیقات مهم این مخترع:

5 مدال طلا از نمایشگاه‌های بین‌المللی اختراعات و تکنولوژی های نو جهان؛

3 مدال نقره از چین؛

1 مدال برنز از مالزی؛

بزرگ‌ترین نابغ در سال 2006 در مجارستان.
از آخرین تحقیقات او در منطقه سیستان و بلوچستان اولین اثر برخورد شهاب سنگی در ایران به قطر 3 تا 3.5 کیلومتر را کشف
کرده است.
 

پی‌نوشت‌ها:
1.شبکه ملی مدارس ایران رشد.

معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 1137 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393