زندگی‌نامه امام زمان ـ عجّل الله تعالی فرجه الشّریف ـ

آشنایی با حضرت مهدی

نام: همنام پيامبر اسلام ـ صلّی الله عليه و آله ـ ائمه معصومين ـ عليهم‌السّلام ـ از ذكر نام اصلى او نهى فرموده‌‏اند؛

القاب: حجه، مهدی، منتظر، بقية‌‌الله، صاحب‌الزّمان‌، قائم، خلف صالح و ...؛
کنيه: هم‌كنيه پيامبر اسلام ـ صلّی الله عليه و آله ـ (ابوالقاسم) است؛
تاريخ ولادت: نيمه شعبان سال 255 هجرى؛
مکان ولادت: شهر «سامرأ»؛
نام پدر: امام يازدهم حضرت امام حسن عسكرى ـ عليه‌السّلام ـ؛
نام مادر: بانوى گرمی «نرجس » است؛ به نام «ريحانه»، «سوسن» و «صقيل» نيز از او ياد شده است؛
مقام مادر ايشان: ميزان فضيلت و معنويست نرجس خاتون تا آن حد، والا بود كه «حكيمه» خواهر امام هادى ـ عليه‌السّلام ـ كه خود از بانوان عالی‌قدر خاندان امامت بود، او را سرآمد و سرور خاندان خويش، و خود را خدمتگزار او می‌‏ناميد.
دوران امامت: دوران امامت ايشان بر خلاف ساير ائمه علنی نبوده و به صورت غيبت بوده است و اين غيبت دو دوره داشت: يكى كوتاه مدّت (غيبت صغرى) و ديگرى دراز مدّت (غيبت كبرى). اولى، از هنگام تولد تا پايان دوران نيابت خاصّه ادامه داشته و دومی، با پايان دوره نخست آغاز شد و تا هنگام ظهور و قيام آن حضرت طول خواهد كشيد.

تولد حضرت از ديدگاه علمی اهل سُنّت

اعتقاد به موضوع مهدويت اختصاص به شيعه ندارد، بلكه بر اساس روايات فراوانى كه از پيامبر اسلام ـ صلّی الله عليه و آله ـ رسيده، علمی اهل سُنّت نيز اين موضوع را قبول دارند. منتها آنان نوعاً تولد حضرت مهدی را انكار می‌‏كنند و می‌‏گويند: شخصيتى كه پيامبر اسلام از قيام او (پس از غيبت) خبر داده، هنوز متولد نشده است و در آينده تولد خواهد يافت.

با اين حال تعداد قابل توجهى از مورّخان و محدّثان اهل سُنّت، تولد آن حضرت را در كتب خود ذكر كرده و آن را يک واقعيّت دانسته‌‏اند. بعضى از پژوهشگران بيش از صد نفر از آنان را معرفى كرده‌‏اند.

علل سياسى ـ اجتماعى غيبت

در روايات ما، در زمينه علل و اسباب غيبت، روى سه موضوع تكيه شده است:

آزمايش مردم‏

امام موسى بن جعفر ـ عليه‌السّلام ـ فرمود: هنگمی كه پنجمين فرزندم غايب شد، مواظب دين خود باشيد، مبادا كسى شما را از دين خارج كند. او ناگزير غيبتى خواهد داشت، به طورى كه گروهى از مؤمنان از عقيده خويش بر می‌‏گردند. خداوند به وسيله غيبت، بندگان خويش را آزمايش می‌‏كند... از سخنان ائمه هدی ـ عليهم‌السّلام ـ بر می‌‏آيد كه آزمايش به وسيله غيبت حضرت مهدى، از سخت‏ترين آزمايش‌هاى الهى است .

حفظ جان امام

«زراره»، می‌‏گويد: امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: امام منتظر، پيش از قيام خويش مدّتى از چشم‌ها غايت خواهد شد. عرض كردم: چرا؟ فرمود: بر جان خويش بيمناک خواهد بود .

آزادى از يوغ بيعت با طاغوت‌هاى زمان

«حسن بن فضّال» می‌‏گويد: امام هشتم فرمود: گويى شيعيانم را می‌‏بينم كه هنگام مرگ سومين فرزندم در جستجوى امام خود، همه جا را می‌‏گردند اما او را نمی‌‏يابند. عرض كردم: چرا غايب می‌‏شود؟ فرمود: براى اينكه وقتى با شمشير قيام می‌‏كند، بيعت كسى در گردن وى نباشد.

غيبت صغرى و كبرى

چنانكه گفتيم، غيبت امام مهدى به دو دوره تقسيم می‌شود: «غيبت صغرى» و «غيبت كبرى». غيبت صغرى از سال 260 هجرى (سال شهادت امام يازدهم) تا سال 329 (سال در گذشت آخرين نايب خاص امام) يعنى حدود 69 سال بود. در دوران غيبت صغرى، ارتباط شيعيان با امام بكلى قطع نبود و آنان، به گونه‌‏اى خاص و محدود، با امام ارتباط داشتند. در طول اين مدّت، افراد مشخصى به عنوان «نايب خاص» با حضرت در تماس بودند و شيعيان می‌‏توانستند به وسيله آنان مسائل و مشكلات خويش را به عرض امام برسانند و توسط آنان پاسخ دريافت دارند و حتى گاه به ديدار امام نائل شوند. ازينرو می‌‏توان گفت در اين مدّت، امام، هم غايب بود و هم نبود.

اين دوره را می‌‏توان دوران آماده‌سازى شيعيان براى غيبت كبرى دانست كه طى آن، ارتباط شيعيان با امام، حتى در همين حد نيز قطع شد و مسلمانان موظف شدند در امور خود به نايبان عام آن حضرت، يعنى فقهاى واجد شرائط و آشنايان به احكام اسلام، رجوع كنند. اگر غيبت كبرى يک‌باره و ناگهان رخ می‌‏داد، ممكن بود موجب انحراف افكار شود و ذهن‌ها آماده پذيرش آن نباشد. اما گذشته از زمينه‌سازی‌هاى مدبرانه امامان پيشين، در طول غيبت صغرى، بتدريج ذهن‌ها آماده شد و بعد، مرحله غيبت كامل آغاز گرديد. همچنين امكان ارتباط نايبان خاص با امام در دوران غيبت صغرى، و نيز شرف‌يابى برخى از شيعيان به محضر آن حضرت در اين دوره، مسئله ولادت و حيات آن حضرت را بيشتر تثبيت كرد. با سپرى شدن دوره غيبت صغرى، غيبت كبرى و دراز مدّت امام آغاز گرديد كه تاكنون نيز ادامه دارد و پس از اين نيز تا زمانى كه خداوند اذن ظهور و قيام به آن حضرت بدهد، ادامه خواهد داشت.

نواب خاص

رابطين بين حضرت و مردم در غيبت صغری:

ابو عَمرو عثمان بن سعيد عَمرى،
ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعيد عَمرى،
ابوالقاسم حسين بن روح نوبختى،
ابو الحسن على بن محمد سَمَرى که در سال 329 كه ديده از جهان فرو بست، مسئوليت نيابت و وكالت خاص را به عهده داشت.

چند روز پيش از وفات او توقيعى از ناحيه امام به اين مضمون خطاب به وى صادر شد:

اى على بن محمد سمرى! خداوند در سوگ فقدان تو پاداشى بزرگ به برادرانت عطا كند. تو تا شش روز ديگر از دنيا خواهى رفت. كارهايت را مرتب كن و هيچ كس را به جانشينى خويش مگمار. دوران غيبت كامل فرا رسيده است و من جز با اجازه خداوند متعال ظهور نخواهم كرد و ظهور من پس از گذشت مدتى طولانى و قساوت دل‌ها و پر شدن زمين ازستم خواهد بود. افرادى نزد شيعيان من مدّعى مشاهده من (ارتباط با من به عنوان نايب خاص) خواهند شد. آگاه باشيد كه هر كس پيش از خروج «سفيانى» و «صيحه آسمانى» (62) چنين ادعايى بكند، دروغگو و افترا زننده است و هيچ حركت و نيرويى جز به خداوند عظيم نيست.

در ششمين روز پس از صدور توقيع، ابو الحسن سمرى از دنيا رفت. پيش از مرگش از وى پرسيدند: نايب بعد از تو كيست؟ پاسخ داد: اجازه ندارم كسى را معرفى كنم. البته حضرت مهدی وكلاى ديگرى نيز در مناطق مختلف مانند: بغداد، كوفه، اهواز، همدان، قم، رى آذربايجان، نيشابور و... داشت كه يا به وسيله اين چهار نفر، كه در رأس سلسله مراتب وكلاى امام قرار داشتند، امور مردم را به عرض حضرت می‌رساندند و از سوى امام در مورد آنان «توقيع» هايى صادر می‌‏شده است. و يا ـ آن گونه كه بعضى از محققان احتمال داده‌‏اند ـ سفارت و وكالت اين چهار نفر، وكالتى عامّ و مطلق بوده ولى ديگران در موارد خاصى وكالت و نيابت داشته‌‏اند . مانند: محمّد بن جعفر اسدى، احمد بن اسحاق اشعرى قمی، ابراهيم بن محمّد همدانى، احمد بن حمزه بن اليسع ، محمّد بن ابراهيم بن مهزيار، حاجز بن يزيد، محمّد بن صالح ، ابو هاشم داود بن قاسم جعفرى، محمّد بن على بن بلال، عمر اهوازى، و ابو محمّد و جنائى. با در گذشت ابو‌الحسن سمرى دوره جديدى در تاريخ شيعه آغاز گرديد كه به دوران غيبت كبرى معروف است و ما در صفحات آينده پيرامون آن بحث خواهيم كرد.

وظايف اساسى نوّاب خاص

پنهان داشتن نام و مكان امام؛
سازماندهى وكلا؛
اخذ و توزيع اموال متعلق به امام يعنی خمس و ...؛
پاسخگويى به سؤالات فقهى و مشكلات عقيدتى؛
مبارزه با مدّعيان دروغين نيابت.

غيبت كبرى

چنانكه گفتيم، با در گذشت چهارمين نايب خاص امام دوازدهم، دوران غيبت كبرى آغاز گرديد. در اين دوره، علمی واجد شرائط، از سوى امام زمان نيابت عامّه دارند چنانكه ديديم، نيابت خاصّه عبارت از اين است كه امام، شخص خاصى را با اسم و رسم معرفى كند و نايب خود قرار دهد، ولى نيابت هر فردى كه آن ضابطه با او تطبيق كند، نايب شناخته شود و به نيابت از امام، در امر دين و دنيا، مرجع شيعيان باشد. امامان معصوم، به ويژه حضرت مهدی در روايات متعددى اين شرائط را بيان فرموده و مسلمانان را در دوران غيبت كبرى موظف كرده‌‏اند كه به واجدان شرائط مزبور رجوع نموده و طبق دستو آنان عمل كنند. پاره‌‏اى از اين روايات را ذيلاً از نظر خوانندگان محترم می‌‏گذرانيم:

«عُمَر بن حنظله» می‌‏گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ پرسيدم: اگر بين دو نفر از شيعيان بر سر قرض يا ارث اختلافى پيش آيد و به حكومت و قضات (وقت) مراجعه كنند آيا اين كار جايز است؟ امام فرمود: هر كس در مورد حق يا باطل به آنان مراجعه كند، در حقيقت به طاغوت مراجعه كرده و هر چه را به حكم آنان بگيرد، به طور حرام گرفته است، هز چند حق ثابت او باشد، زيرا آن را به حكم طاغوت گرفته كه خداوند امر كرده است به او كفر ورزند، و انكار كنند، چنانكه می‌‏فرمايد: يريدُونَ أن يتَحاكَمُواالَى الطّاغوتِ وَقَد أُمِرُوا أن يكفُرُوا بِهِ (83): «می‌‏خواهند طاغوت را به داورى بطلبند در حالى كه به آنان دستور داده شده كه به طاغوت كافر شوند».

پرسيدم: پس چه بايد بكنند؟ فرمود: بايد نگاه كنند ببينند چه كسى از شما حديث ما را روايت نموده و در حلال و حرام ما نظر افكنده و صاحب نظر شده و احكام و قوانين ما را شناخته است، او را به عنوان حاكم و صاحب رأى بپذيرند، زيرا من او را حاكم بر شما قرار داده‌‏ام. اگر او بر اساس حكم ما حكم نمايد و كسى از او نپذيرد، حكم خدا را سبک شمرده و ما را رد كرده و كسى كه ما را رد كند، خدا را ردّ كرده است و اين، به منزله شرک ورزيدن به خداى متعال است...

اسحاق بن يعقوب می‌‏گويد: از محمّد بن عثمان (دومين نايب خاص حضرت مهدى) خواستم نامه‌‏ام را به پيشگاه امام برساند. در آن نامه مسائل مشكلى كه داشتم پرسيده بودم. امام با خط خود جواب نوشته بود. از جمله سؤالاتم اين بود كه در پيشامدها در عصر غيبت به چه كسى مراجعه كنم در پاسخ اين سؤال فرموده بود: و امّا در حوادثى كه رخ می‌‏دهد، به راويان احاديث ما مراجعه كنيد. آن‌ها حجّت من بر شما هستند و من حجّت خدا (بر شما) هستم. با آنكه اسحاق بن يعقوب در اين نامه در مورد وظيفه خو سؤال كرده، ولى امام به صورت عمومی پاسخ داده و وظيفه همه شيعيان را معين نموده است.

امام زمان درمنابع اهل سُنّت

چنانكه قبلاً اشاره كرديم، مهدويت و اعتقاد به وجود حضرت مهدی و ظهور او، اختصاص به مذهب تشيع ندارد، بلكه محدثان بزرگ اهل سُنّت نيز احاديث مربوط به آن حضرت از از طريق گروه بسيارى از صحابه و تابعين در كتاب‌هاى خويش نقل كرده‌‏اند، به طوريكه گذشته از كتب شيعه، كتب و آثار ديگر مذهب اسلمی (حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى) نيز از روايات نبوى كه درباره مهدى و ظهور او رسيده، سرشار است. بر اساس پژوهش برخى از محققان بزرگ، محدثان اهل سُنّت احاديث مربوط به حضرت مهدى را از 33 نفر از صحابه پيامبر اسلام در كتب خود نقل كرده‌‏اند؛ تعداد 106 نفر از مشاهير علمی بزرگ اهل سُنّت، اخبار ظهور امام غايب را در كتاب‌هاى خود آورده‌‏اند ؛ و 32 نفر از آنان مستقلاً درباره حضرت مهدى كتاب نوشته‏‌اند.

«مسند احمد حنبل»(متوفاى 241 هجرى) و «صحيح بخارى» (متوفاى 256 هجرى) از جمله كتب مشهور اهل سُنّت است كه قبل از تولد امام زمان نوشته شده و احاديث مربوط به آن حضرت در آن‌ها نقل شده است. از جمله احاديثى كه «احمد حنبل» نقل كرده اين حديث است: پيامبر اسلام ـ صلّی الله عليه و آله ـ فرمود: «اگر از عمر جهان جز يک روز باقى نماند، خداوند حتماً در آن روز شخصى از ما - خاندان - را بر می‌‏انگيزدو او جهان را پر از عدل و داد می‌‏كند همچنانكه پر از ظلم شده باشد.

احاديث نبوى پيرامون حضرت مهدى و صفات و علائم ايشان در كتاب‌ها و منابع قديم اهل سُنّت به قدرى زياد است كه دانشمندان علم حديث و حافظان بزرگ سنّى، احاديث مربوطبه مهدى را «متواتر» دانسته‌‏اند. بر اساس يک بررسى اجمالى، تعداد 17 نفر از دانشمندان بزرگ اهل سُنّت، به «متواتر» بودن احاديث مهدى در كتاب‌هاى خود، تصريح كرده‏‌اند . علامه «شوكانى» در خصوص اثبات تواتر اين روايات، كتابى به نام «التوضيح فى تواتر ما جأ فى المنتظر والدّجال و المسبح» تأليف كرده است.
معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 1012 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393