آشنایی با زندگانی امیرالمؤمنین ـ علیه‌السّلام ـ

مقدمه

تمام انسان‌ها در زندگی خويش از فراز و نشيب برخوردارند و با مشکلات مختلفی مواجهند. افراد معمولا در برخورد با مشکل دچار ضعف و ناتوانی می‌گردند و سعی می‌کنند با کمک و راهنمايی درد آشنايان خود را از مهلکه نجات دهند و با يافتن الگوها در هر زمينه‌ای‌، و سپس تبعيت از آن‌، وظايف خويشتن را بخوبی انجام دهند و مشکلات و دردهای خويش را تسکين بخشند‌. يکی از اين اسوه‌ها پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ است که قرآن مجيد هم اين حضرت را به همين نام معرفی می‌فرمايد‌. بجز پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ اگر به دنبال الگوی ديگر و جانشين برای آن حضرت باشيم‌، به پيشوای بزرگی همچون مولای متقيان حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ خواهيم رسيد‌، و چه زيباست که برای پذيرش اخلاق و رفتار حسنه ايشان‌، زندگی پر فراز و نشيب و سراسر شگفتی آن حضرت را مرور کنيم‌.

ولادت

حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ نخستين فرزند خانواده هاشمی است که پدر و مادر او هر دوفرزند هاشم‌اند‌. پدرش ابوطالب فرزند عبدالمطلب فرزند هاشم بن عبدمناف است و مادر او فاطمه دختر اسد فرزند هاشم بن عبدمناف می‌باشد‌. خاندان هاشمی از لحاخ فضائل اخلاقی و صفات عاليه انسانی در قبيله قريش و اين طايفه در طوايف عرب‌، زبانزد خاص و عام بوده است‌. فتوت‌، مروت‌، شجاعت‌ و بسياری از فضايل ديگر اختصاص به بنی هاشم داشته است‌. يک از اين فضيلت‌ها در مرتبه عالی در وجود مبارک حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ موجود بوده است‌. فاطمه دختر اسد به هنگام درد زايمان راه مسجدالحرام را در پيش گرفت و خود را به ديوار کعبه نزديک ساخت و چنين گفت خداوندا‌! به تو و پيامبران و کتاب‌هايی که از طرف تو نازل شده‌اند و نيز به سخن جدم ابراهيم سازنده اين خانه ايمان راسخ دارم‌. پرودگارا‌! به پاس احترام کسی که اين خانه را ساخت‌، و به حق کودکی که در رحم من است‌، تولد اين کودک را بر من آسان فرما‌! لحظه‌ای نگذشت که ديوار جنوب شرقی کعبه در برابر ديدگان عباس بن عبدالمطلب و يزيد بن تعف شکافته شد‌. فاطمه وارد کعبه شد‌، و ديوار به هم پيوست‌. فاطمه تا سه روز در شريفترين مکان گيتی مهمان خدا بود‌. و نوزاد خويش سه روز پس از سيزدهم رجب سی‌ام عام الفيل فاطمه را به دنيا آورد‌. دختر اسد از همان شکاف ديوار که دوباره گشوده شده بود بيرون آمد و گفت پيامی از غيب شنيدم که نامش را علی بگذار‌.

دوران کودکی

حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ تا سه سالگی نزد پدر و مادرش بسر برد و از آنجا که خداوند می‌خواست ايشان به کمالات بيشتری نائل آيد‌، پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ وی را از بدو تولد تحت تربيت غير مستقيم خود قرار داد‌. تا آنکه ، خشکسالی عجيبی در مکّه واقع شد‌. ابوطالب عموی پيامبر‌، با چند فرزند با هزينه سنگين زندگی روبرو شد‌. پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ با مشورت عموی خود عباس توافق کردند که هر يک از آنان فرزندی از ابوطالب را به نزد خود ببرند تا گشايشی در کار ابوطالب باشد‌. عباس‌، جعفر را و پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ را به خانه خود بردند‌.

به اين طريق حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ به طور کامل در کنار پيامبر قرار گرفت‌. حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ آنچنان با پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ همراه بود‌‌، حتی هرگاه پيامبر از شهر خارج می‌شد و به کوه و بيابان می‌رفت او را نيز همراه خود می‌برد‌.

بعثت پیامبر

شکی نيست که سبقت در کارهای خير نوعی امتياز و فضيلت است‌. و خداوند در آيات بسياری بندگانش را به انجام آن‌ها و سبقت گرفتن بر يکديگر دعوت فرموده است‌. از فضايل حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ است که او نخستين فرد ايمان آورنده به پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ باشند . ابن ابي الحديد در اين باره می‌گويد بدان که در ميان اکابر و بزرگان و متکلمين گروه معتزله اختلافی نيست که علی بن ابيطالب نخستين فردی است که به اسلام ايمان آورده و پيامبر خدا را تاييد کرده است‌.

نخستین یاور پیامبر

پس از وحی خدا و برگزيده شدن حضرت محمد ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ به پيامبری و سه سال دعوت مخفيانه‌، سرانجام پيک وحی فرا رسيد و فرمان دعوت همگانی داده شد‌. در اين ميان تنها حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ مجری طرح‌های پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ در دعوت الهی‌اش و تنها همراه و دلسوز آن حضرت در ضيافتی بود که وی برای آشناکردن خويشاوندانش با اسلام و دعوتشان به دين خدا ترتيب داد‌. در همين ضيافت پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ از حاضران سؤال کرد چه کسی از شما مرا در اين راه کمک می‌کند تا برادر و وصی و نماينده من در ميان شما باشد‌؟ فقط حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ پاسخ داد ای پيامبر خدا‌! من تو را در اين راه ياری می‌کنم پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ بعد از سه بار تکرار سؤال و شنيدن همان جواب فرمود ای خويشاوندان و بستگان من‌، بدانيد که حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ برادر و وصی و خليفه پس از من در ميان شماست‌. از افتخارات ديگر حضرت حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ اين است که با شجاعت کامل برای خنثی کردن توطئه مشرکان مبنی بر قتل پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ در بستر ايشان خوابيد و زمينه هجرت پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ را آماده ساخت‌.

بعد از هجرت

بعد از هجرت حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ و پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ به مدينه دو نمونه ازفضايل حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ را بيان می‌نمائيم:

جانبازی و فداکاری در ميدان جهاد حضور وی در 26 غزوه از 27غزوه پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و شرکت در سريه‌های مختلف از افتخارات و فضايل آن حضرت است‌.
ضبط و کتابت وحی (قرآن) کتابت وحی و تنظيم بسياری از اسناد تاريخی و سياسی و نوشتن نامه های تبليغی و دعوتی از کارهای حساس و پرارج امام بود‌. ايشان آيات قرآن چه مکّی و چه مدنی‌، را ضبط می‌کرد‌. به همين علّت است که وی را از کاتبان وحی و حافظان قرآن به شمار می‌آورند‌. در اين دوران بود که پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمان اخوت و برادری مسلمانان را صادر فرمود و با حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ پيمان برادری و اخوت بست و به حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ فرمود: تو برادر من در اين جهان و سرای ديگر هستی‌. به خدايی که مرا به حق برانگيخته است... تو را به برادری خود انتخاب می‌کنم‌، اخوتی که دامنه آن هر دو جهان را فرا گيرد‌.

داماد رسول اکرم

عمر و ابوبکر با مشورت با سعد معاذ رئيس قبيله اوس دريافتند جز حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ کسی شايستگی زهرا ـ سلام الله علیها ـ را ندارد . لذا هنگامی که حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ در ميان نخل‌های باغ يکی از انصار مشغول آبياری بود موضوع را با ايشان در ميان نهادند و ايشان فرمود: دختر پيامبر مورد ميل و علاقه من است‌. و به سوی خانه رسول به راه افتاد‌.

وقتی به حضور پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ رسيد‌، عظمت محضر پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ مانع از آن شد که سخنی بگويد‌، تا اينکه پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ علّت رجوع ايشان را جويا شد و حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ با تکيه به فضايل و تقوا و سوابق درخشان خود در اسلام فرمود : آيا صلاح می‌دانيد که فاطمه را در عقد من درآوريد‌؟ پس از موافقت زهرا ـ سلام الله علیها ـ آن حضرت به دامادی پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ نائل آمدند.

غدیر خم

پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ بعد از اتمام مراسم حج در آخرين سال عمر پربرکتش درراه برگشت در محلی به نام غديرخم در نزديکی جحفه دستور توقف داد‌، زيرا پيک وحی فرمان داده بود که پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ بايد رسالتش را به اتمام برساند‌. پس از نماز ظهر پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ بر بالای منبری از جهاز شتران رفت و فرمود ای مردم‌! نزديک است که من دعوت حق را لبيک گويم و از ميان شما بروم درباره من چه فکر می‌کنيد‌؟ مردم گفتند گواهی می‌دهيم که تو آيين خدا را تبليغ می‌کردی پيامبر فرمود آيا شما گواهی نمی‌دهيد که جز خدای يگانه‌، خدايی نيست و محمّد بنده خدا و پيامبر اوست‌؟ مردم گفتند آری‌، گواهی می‌دهيم‌. سپس پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ دست حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ را بالا گرفت و فرمود ای مردم‌! در نزد مؤمنان سزاوارتر از خودشان کيست‌؟ مردم گفتند خداوند و پيامبر او بهتر می‌دانند‌. سپس پيامبر فرموند ای مردم! هر کس من مولا و رهبر او هستم‌، علی هم مولا و رهبر اوست‌. و اين جمله را سه بار تکرار فرمودند‌. بعد مردم اين انتخاب را به حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ تبريک گفتند و با وی بيعت نمودند‌.

پس از رحلت نبی اکرم

پس از رحلت پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ به علّت شرايط خاصّی که بوجود آمده بود‌، حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ از صحنه اجتماع کناره گرفت و سکوت اختيار کرد. نه در جهادی شرکت می‌کرد و نه در اجتماع به طور رسمی سخن می‌گفت‌. شمشير در نيام کرد و به وظايف فردی و سازندگی افراد می‌پرداخت‌.

فعّاليّت‌های امام در اين دوران به طور خلاصه اين‌گونه است:

عبادت خدا آنهم در شان حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ
تفسير قرآن و حل مسائل دينی و فتوای حکم حوادثی که در طول 23سال زندگی پيامبراکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ مشابه نداشت‌.
پاسخ به پرسش‌های دانشمندان ملل و شهرهای ديگر‌.
بيان حکم بسياری از رويدادهای نوظهور که در اسلام سابقه نداشت‌.
حل مسائل هنگامی که دستگاه خلافت در مسائل سياسی و پاره‌ای از مشکلات با بن بست روبرو می‌شد‌.
تربيت و پرورش گروهی که از ضمير پاک و روح آماده‌، برای سير و سلوک برخوردار هستند‌.
کار و کوشش برای تأمين زندگی بسياری از بينوايان و درماندگان تا آنجا که با دست خويش باغ احداث می‌کرد و قنات استخراج می‌نمود و سپس آن‌ها را در راه خدا وقف می‌نمود‌.

خلافت حضرت

در زمان خلافت حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ جنگ‌های فراوانی رخ داد از جمله صفين‌، جمل و نهروان که هر يک پيامدهای خاصی به دنبال داشت‌.

شهادت حضرت

بعد از جنگ نهروان و سرکوب خوارج برخی از خوارج از جمله عبدالرحمان بن ملجم مرادی‌، و برک بن عبدالله تميمی و عمروبن بکر تميمی در يکی از شبها گرد هم آمدند و اوضاع آن روز و خونريزی‌ها و جنگ‌های داخلی را بررسی کردند و از نهروان و کشتگان خود ياد کردند و سرانجام به اين نتيجه رسيدند که باعث اين خونريزی و برادرکشی حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ و معاويه و عمروعاص است‌. و اگر اين سه نفر از ميان برداشته شوند‌، مسلمانان تکليف خود را خواهنددانست‌. سپس با هم پيمان بستند که هر يک از آنان متعهد کشتن يکی از سه نفر گردد‌. ابن ملجم متعهد قتل حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ شد و در شب نوزدهم ماه رمضان همراه چند نفر در مسجد کوفه نشستند‌. آن شب حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ در خانه دخترش مهمان بودند و از واقعه صبح با خبر بودند‌، وقتی موضوع را با دخترش در ميان نهاد‌، امّ کلثوم گفت فردا جعده را به مسجد بفرستيد‌. حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ فرمود از قضای الهی نمی‌توان گريخت‌. آنگاه کمربند خود را محکم بست و در حالی که اين دو بيت را زمزمه می‌کرد عازم مسجد شد‌. کمر خود را برای مرگ محکم ببند‌، زيرا مرگ تو را ملاقات خواهدکرد‌. و از مرگ‌، آنگاه که به سرای تو درآيد‌. جزع و فرياد مکن ابن ملجم‌، در حالی که حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ در سجده بودند‌، ضربتی بر فرق مبارک خون از سر حضرتش در محراب جاری شد و محاسن آن حضرت وارد ساخت‌. شريفش را رنگين کرد‌. در اين حال آن حضرت فرمود فزت و رب الکعبه به خدای کعبه سوگند که رستگار شدم سپس آيه 55 سوره طه را تلاوت فرمود شما را از خاک آفريديم و در آن بازتان می‌گردانيم و بار ديگر از آن بيرونتان می‌آوريم‌.

حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ در واپسين لحظات زندگی نيز به فکر صلاح و سعادت مردم بود و به فرزندان و بستگان و تمام مسلمانان چنين وصيت فرمود: شما را به پرهيزکاری سفارش می‌کنم و به اينکه کارهای خود را منظم کنيد و اينکه همواره در فکر اصلاح بين مسلمانان باشيد‌. يتيمان را فراموش نکنيد‌، حقوق همسايگان را مراعات کنيد‌. قرآن را برنامهٔ عملی خود قرار دهيد‌. نماز را بسيار گرامی بداريد که ستون دين شماست‌. حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ در 21ماه رمضان به شهادت رسيد و در نجف اشرف به خاک سپرده شد‌، و مزارش ميعادگاه عاشقان حق و حقيقت شد‌.

 

معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان


محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 784 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393