آشنايی مختصر با زندگی امام جواد ـ عليه السّلام ـ

 

نهمین امام؛

یازدهمین معصوم؛

اسم ایشان، محمّد است که در میان 14 معصوم ـ علیهم السّلام ـ اسم 4 معصوم، «محمّد» می‌باشد و با محمّد شروع می‌شوند و با محمّد تمام می‌شوند: معصوم اوّل نبی اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ، معصوم هفتم، معصوم یازدهم، و معصوم چهاردهم ـ علیهم السّلام ـ؛

کنیه‌شان، ابو جعفر؛ (1)

مهم‌ترین القاب ایشان، تقى و جواد است؛

چرا امام محمد تقی ـ علیه السّلام ـ را تقی لقب دادند؟

از شیخ صدوق ـ رحمه الله ـ نقل شده است که مأمون شبی با حالت مستی به حضرت حمله‌ور شد و بر حضرت شمشیری زد و فکر که حضرت کشته شده است، امّا خداوند حضرت را حفظ نمود و هیچ‌گونه آسیبی ندید و تقی به معنای حفظ شده است، (مثل کلمه قنا در قنوت که می‌گوییم: «قنا عذاب النار» به معنای: «ما را از عذاب آتش جهنم، حفظ کن»). شیخ عبّاس قمی تفصیل این روایت را در جلد 2، کتاب منتهی‌الآمال، در زندگی حضرت، باب معجزات آورده است.

به‌چه کسی «جواد» می‌گویند؟

احمد بن مسلم روایت کرده:«حضرت موسى بن جعفر ـ عليهما السّلام ـ در حال طواف كعبه بود كه مردى از آن حضرت پرسيد: "«جواد» (بخشنده) چه كسى است؟" فرمود: "سخن تو 2 صورت دارد:

1. اگر درباره مخلوق (انسان) باشد:

شخصى است كه آن‌چه خدا بر او واجب كرده، بپردازد: ِفَإِنَّ الْجَوَادَ الَّذِي يُؤَدِّي مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَي؛

2. اگر درباره خالق (خدا) باشد:

اگر عطا کند، او جواد و بخشنده است: فَهُوَ الْجَوَادُ إِنْ أَعْطَى؛

اگرمنع کند (و عطایی نداشته باشد)، باز او جواد و بخشنده است: وَ هُوَ الْجَوَادُ إِنْ مَنَعَ؛

زيرا (لِأَنَّهُ)

اگر به تو عطايى كند چیزی را به تو عطاکرده که برای تو نبوده:  إِنْ أَعْطَاكَ أَعْطَاكَ مَا لَيْسَ لَكَ؛

اگر منع کند (و عطایی نداشته باشد)، چیزی را به تو نداده که برای تو نبوده: وَ إِنْ مَنَعَكَ مَنَعَكَ مَا لَيْسَ لَك‏

(کتاب معاني الأخبار شیخ صدّوق- معاني الأخبار، ص: 257)

القاب دیگر: مختار منتخب، مرتضى، قانع و عالم؛

خلیفه‌های هم عصر: دوران امامت هم‌زمان از دوران خلافت مأمون شروع می‌شود و به معتصم ختم می‌شود.

متولد، 10 رجب (به نقل دیگر 19 ماه مبارک رمضان)، در سال 195 ه.ق در مدینه منوّره؛ (در دعاى ناحيه مقدّسه اشاره به ولادت حضرت در ماه رجب شده: اللّهمّ انّى اسألك بالمولودين فى رجب محمّد بن على الثّانى و ابنه علىّ بن محمّد المنتجب.)

شهادت، ذی‌القعده سال 220 ه.ق در بغداد؛

سن مبارک، 25 سال، جوان‌ترین امام در هنگام شهادت؛

مدّت امامت، 17سال پر برکت؛

مدّت اقامت در بغداد، از 28 محرم سال 220 ه.ق تا شهادت که حدوداً 10 ماه؛

سن رسیدن به امامت، 7 یا 8 سالگی؛ 3 امام بودند که زیر 8 سال به امامت رسیدند (همان‌طور که در قرآن آمده،2 پیامبر یعنی حضرت مسیح و حضرت یحیی ـ علیهما السّلام ـ در سن خردسالی به پیامبری رسیدند): امام نهم، امام دهم و امام دوازدهم ـ علیهم السّلام؛

خلیفه زمان شهادت، معتصم عبّاسی ملعون؛

علّت حضور در بغداد: احضار شدن توسط معتصم عبّاسی؛

قبر مقدّس آن حضرت در کنار پدربزرگ‌ عظیم‌شأن‌ حضرت امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ در کاظمین که نزدیک بغداد است، می‌باشد؛

پدرشان، حضرت علی ابن موسی الرضا ـ علیه السّلام؛

مدّت درک پدر از نزدیک، فقط حدود 5 سال؛

مادرشان، کنیزی به نام «سبيكه» که حضرت امام رضا ـ عليه السّلام ـ او را «خيزران» ناميد.

توضیحی درباره ولادت امام جواد ـ علیه السّلام ـ‌ و مادرشان:

حضرت امام رضا ـ علیه‌السّلام ـ تقریباً 47 سال داشتند و هیچ فرزندی نداشتند و این بهانه را به معترضین شیعه داده بود: «هر امامی باید فرزند داشته باشد تا جانشینی او باشد ولی او فرزندی ندارد پس امام نیست.» به هر حال بعد از مدّت‌ها و صبرهای زیاد بر این چنین اشخاص طعنه‌زننده، امام جواد ـ علیه السّلام به‌دنیا آمدند و با این ولادت تمام فتنه‌ها از بین رفت.

مادر امام جواد ـ علیه السّلام خیزران، از اهالی «نوبه» ـ نام محلی در جنوب مصر است ـ بود. او از قوم همسر رسول الله ـ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ـ، «ماريه قبطيّه» ـ او را پادشاه حبشه به حضرت هدیه داده بود و ابراهیم فرزند رسول الله ـ صل الله علیه و آله و سلم ـ که مُرد، فرزند او بود ـ می‌باشد. خیزران، افضل زن‏‌هاى زمان خود بود و مقامی بسیار عظیم داشت که روایاتی در شأن او از اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ رسیده است، من جمله:

در روایات داریم که حضرت رسول الله ـ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ـ فرموده‌اند:

«بأبى ابن خيرة الاماء النّوبيّة الطّيّبة، پدرم به قربان پسر بهترين كنيزان كه از اهل نوبه و پاكيزه است.»

در روایت دیگر در مقام مادر امام جواد ـ علیه السّلام ـ آمده است:

امام موسى ـ عليه السّلام ـ است در راه مكّه با يزيد بن سليط ملاقاتی داشت و به او فرمود:

«امسال مرا زندانی خواهند کرد و امر (امامت) برای پسرم على است كه هم نام على و على است:

1. امّا على اوّل، پس علىّ بن ابى طالب ـ عليه السّلام ـ است؛

2. امّا على ديگر پس علىّ بن الحسين ـ عليه السّلام ـ. است؛

خداوند به پسرم على:

1. فهم و حكمت، بينايى و بصیرت، محبّت و دين علىّ اوّل را به او عطا فرماید.

2. محنت و صبر او را بر چيزى كه مكروه اوست از علىّ ديگر عطا فرماید.

امّا او 4 سال بعد از مرگ هارون تكلّم كند.»

حضرت در ادامه می‌فرمایند:

«هرگاه تو در همین مکان امروزی او را ملاقات نمودی ـ که چه زود است آن ملاقات ـ پس به او بشارت بده كه براىش پسرى كه امين و امانت دار و مبارك باشد، متولّد شود و بگو که مرا ملاقات كردى. و خبرش بده که اين پسر از کنیزی خواهد بود که از قوم ماريه‏ قبطيّه، همسر پيغمبر ـ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ـ است، و اگر توانستى، سلام مرا به آن زن برسان.»

روایت دیگر که از کتاب عيون المعجزات با سند معتبر، از كليم بن عمران است:

«به خدمت حضرت امام رضا ـ عليه السّلام ـ عرض كردم:

"دعا كن تا حقّ تعالى فرزندى نصیبت فرمايد."

حضرت فرمود:

"حقّ تعالى به من يك پسر كرامت خواهد كرد و او وارث امامت من خواهد بود."

بعداً که حضرت امام محمّد تقى ـ عليه السّلام ـ متولّد شد، حضرت فرمود:

"حقّ تعالى به من فرزندى عطا كرده است كه شبيه است به:

موسى بن عمران ـ عليه السّلام ـ كه درياها را مى‏‌شكافت،

-عيسى بن مريم ـ عليه السّلام ـ است كه حقّ تعالى مادرش را مقدّس و مطهّر گردانيده بود و عیسی، طاهر و مطهّر آفريده شده بود.»

پس حضرت فرمود:

"اين فرزند من با ظلم كشته خواهد شد و اهل آسمان‌‏ها بر او خواهند گريست و حقّ تعالى، بر دشمنش، كشنده‌اش و ستم‌‏كننده‌اش غضب خواهد كرد و بعد از قتلش از زندگانى بهره نخواهد برد و به زودى به عذاب الهى و اصل خواهد گرديد."

در شب ولادت آن حضرت تا به صبح در گهواره با او سخن مى‏گفت و اسرار الهى را به گوش الهام نيوش او مى‏‌رسانيد.» (عيون المعجزات، ص 121؛ و بحار الأنوار، ج 50، ص 15 به نقل از آن.)

اوصاف ظاهری حضرت: رنگ مبارك آن حضرت گندم‏گون بود و بعضى سفيد گفته‏اند، و ميانه بالا بود.

فرزندان ایشان:

امام محمد جواد ـ علیه السّلام ـ از از امّ الفضل ملعون دختر مأمون ملعون، فرزندى نداشتند و تمام 8 فرزند ایشان، از سمانه مغربیّه بودند:

1. ابو الحسن امام على نقى ـ عليه السّلام ـ؛

2. ابو احمد موسى مبرقع؛

3. ابو احمد حسين؛

4. ابو موسى عمران؛

5. فاطمه؛

6. خديجه؛

7. امّ كلثوم؛

8. حكيمه؛

البتّه در کتاب تاريخ قم نام زينب و امّ محمّد و ميمونه را هم به دختران حضرت جواد ـ عليه السّلام ـ اضافه کرده است و شيخ مفيد هم یکی دیگر به نام امامه اضافه نموده است، امّا نام حسین و عمران را حذف نموده است، البتّه نسل امام فقط توسط امام هادی ـ علیه السّلام ـ و موسی‌مبرقع ادامه و گسترش یافته است.

 

آشنایی کوتاه با فرزندان امام

1. ابو الحسن امام على نقى هادی ـ عليه السّلام ـ امام دهمی شیعیان که مقاله‌ای مجزا، درباره ایشان در وبگاه آمده است؛

2. اطلاعاتی از حسین و عمران نداریم.

3. موسى مبرقع و خواهرانش:

موسی‌مبرقع،جدّ سادات رضويّه است و رشته اولادش تا به امروز بحمد اللّه منقطع نگشته و نسب بسيارى از سادات، به او منتهى مى‌‏شود. و او در سال 256 به قم هجرت نمود در حالی‌که اوّلین نفری از سادات رضويّه بود که به قم می‌آمد.

چرا به او لقب مبرقع دادند؟ چون همیشه بر صورت خود، برقع و نقاب می‌گذاشت، یا به جهت زببایی بسیاری که داشته‌اند و یا به جهت پنهان شدن از بنی‌عبّاس و مأموران حکومتی.

وقتی وارد قم شد بزرگان عرب اهل قم، او را از شهر بيرون كردند و ایشان به كاشان رفت، چون به كاشان رسيد احمد بن عبد العزيز بن دلف عجلى او را اكرام كرد و خلعت‏‌هاى بسيار و مركب‏‌ها بدو بخشيد و مقرّر كرد كه هر سال يك 1000 مثقال طلا با يك اسب مسرّج به او بدهد، لكن رؤساى عرب از اهل قم پس از آن پشيمان شده به خدمتش شتافتند و از او اعتذار خواسته مكرّماً به قم واردش ساختند و ایشان را گرامى داشتند، و وضعیّت مالی خوبی پیدا کرد تا آن كه از مال خود قريه‏‌ها و مزارعى خريد.

بعد از این جریانات، خواهرانش زينب و امّ محمّد و ميمونه نزد ایشان به قم آمدند و بعد از آن‌ها، بريهه دختر موسى آمد. آن‌ها در قم ماندگار شدند و همگی در کنار حضرت فاطمه معصومه ـ عليها السّلام ـ مدفون شدند.

و زينب، سقفی را که از حصير و بوريا بر قبر حضرت معصومه ـ عليها السّلام ـ بود را برداشت و قبّه‌‏اى جای آن بنا كرد و این اوّلین ساختمان حرم حضرت معصومه ـ علیها السّلام ـ بود.

و موسى‌مبرقع شب چهارشنبه روز آخر ماه ارديبهشت، در 28 ماه ربيع الأخر سال 296 بعد از 40 سال سکونت در قم، از دار دنيا رفت و امير قم عباس بن عمرو غنوى نمازش را خواند، و در خانه معروف به خانه محمّد بن الحسن بن ابى خالد اشعرى ملقّب به «شنبوله» مدفون گردید که امروز این مکان مقدّس که 44 امامزاده در آن وجود دارد، معروف به چهل‌اختران شده است که در خیابان شهید دل آذر قم واقع گردیده است، ایشان زوار بسیاری از علما بزرگ تا مردم مختلف دارند و همه ساله از کشورهای خارجی خصوصاً پاکستان به زیارت ایشان می‌آیند و کرامات بسیاری از ایشان دیده شده است، خصوصاً در روز عاشورا که مراسمی معروفی صورت می‌گیرد و بسیاری شفا می‌یابند. آیت الله بهجت ـ رحمه الله ـ‌ توصیه به زیارت ایشان می‌کرده است.

در کنار قبر موسى مبرقع، قبر نوه‌اش، احمد بن محمّد بن احمد بن موسى واقع گردیده است و کمی آن طرف‌تر زیر یک بقعه و گنبد بزرگ، 40 امامزاده مدفونند که معروف به چهل اختران است، این  این گنبد عظیم طبق كتيبه‌ای که نام شاه طهماسب در آن است، در عصر صفویّه در سال 953 ه.ق ساخته شده است.

 

چه کسانی در چهل اختران دفن شده‌اند؟

محمّد ابن موسى مبرقع اوّلین کسی که در آن‌جا دفن گردید.

بريهه دختر جعفر ابن امام علىّ نقى ـ عليه السّلام ـ است که به عنوان دوّمین نفر در کنار شوهرش دفن شد.

يحيى صوفی ابن جعفر ابن امام علىّ نقى ـ عليه السّلام ـ برادر بریهه؛

زينب دختر موسى مبرقع؛

امّ محمّد بنت موسى مبرقع؛

ابو على محمّد بن احمد بن موسى مبرقع، که ایشان شخصی فاضل، به غايت پرهيزكار و خوش محاوره و نيكو منظر و فصيح و دانا و عاقل و در تحفة الأزهار است كه او ملقّب به اعرج بود و رئيس و نقيب بود در قم و امارت حاجّ با او بود؛

فاطمه بنت محمّد بن احمد بن موسى مبرقع؛

بريهه بنت محمّد بن احمد بن موسى مبرقع؛

امّ‌سلمه بنت محمّد بن احمد بن موسى مبرقع؛

امّ‌کلثوم بنت محمّد بن احمد بن موسى مبرقع؛

و افراد عظیم‌شأن دگیری که همه از علويّات و فاطميّات و سادات عظیم‌الشأن هستند و البتّه همه از ذریّه‌های موسى مبرقع مى‌‏باشند.

 

منابع عمده:

منتهى الآمال فى تواريخ النبى و الآل عليهم السلام(فارسى)، ج‏3، ص: 1812 و الارشاد شیخ مفید و دیگر منابع.

 

معرفی نویسنده، اشتراک‌گذاری مطلب، دعوت از دوستان، نظردهی و مشاهده نظرات بازدیدکنندگان

محمّدصادق اسکندری هستم.

27 ساله از شهر مقدّس قم

فوق‌دیپلم فقه و اصول و علاقه‌مند به نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشی

پیشنهاد من: حرکتی گسترده و رو به جلو در در جادّه‌ی خدامحور

رایانامه من: mese@chmail.ir

اشتراک‌گذاری این مطلب در وبگاه‌های اجتماعی:

afsaran

cloob

Google Bookmarks

Google Buzz

Digg

yahoo

Technorati

delicious

FriendFeed

دعوت از دیگران برای مشاهده مطلب

  

نظر شما

 

تعداد بازدید از این مطلب: 8409 عدد

هنوز نظری درباره این مطلب ارسال نشده است.

 

آخرین به‌روز‌رسانی: 17 / 12 / 1393